بررسی تحلیلی نحوه بهره‌گیری از ابزارهای متافوریک/فرازبانی در فرایندهای طراحی معماری آثار جریان‌ساز دوره‌های کلاسیک و معاصر

نویسندگان

1 دانشیار، گروه معماری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری، گروه معماری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

3 گروه معماری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

doi
10.71484/lsj.2025.1188388
چکیده

این پژوهش به بررسی نقش متافورهای فرازبانی در فرآیند طراحی معماری می‌پردازد و سعی دارد با تحلیل نمونه‌های تاریخی و معاصر، تأثیرات آن‌ها را بر شکل‌دهی فضاهای معماری و ارتقای کیفیت فضایی مورد واکاوی قرار دهد. استفاده از متافورهای زنده و پویا به‌عنوان ابزاری فرازبانی در خلق آثار معماری ادوار مختلف توانسته است به ایجاد معانی پیچیده و تقویت ارتباط معماران با مخاطبان بینجامد. هدف از این پژوهش تحلیل شیوه استفاده از ابزارهای متافوریک در فرآیندهای طراحی معماری است. فرضیه اصلی مطرح ‌شده این است که متافورها به‌عنوان ابزارهایی مؤثر در انتقال مفاهیم پیچیده فرهنگی و فلسفی، نقش کلیدی در ارتقای خلاقیت و نوآوری در فرآیند طراحی ایفا می‌کنند. همچنین فرضیه‌های فرعی بیان‌می‌کنند که استفاده آگاهانه از متافورها می‌تواند به خلق فرم‌های نوآورانه و تقویت جنبه‌های معنایی و حسی فضاهای معماری منجر شود. پژوهش حاضر با ماهیتی کیفی و به روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است که شامل تحلیل محتوای متون نظری و بررسی مطالعات موردی است. روش جمع‌آوری داده‌ها شامل منابع کتابخانه‌ای، مقالات علمی است. تحلیل داده‌ها با استفاده از روش تحلیل محتوای تفسیری انجام شده تا ساختار متافوریک موجود در آثار معماری مورد شناسایی و بررسی قرار گیرد. یافته‌ها نشان می‌دهند که متافورها از طریق ایجاد پیوندهای عمیق معنایی، به ارتقای تجربه فضایی مخاطب و تقویت امر محتوا در معماری کمک می‌کنند. همچنین، معماران با استفاده از ابزارهای متافوریک توانسته‌اند به خلق فرم‌های بدیع و معنادار بپردازند که بازتاب‌دهنده‌ی هویت فرهنگی و فلسفی جوامع مختلف است. نتیجه حاصل از این پژوهش بیان می‌کند که بسیاری از معماران در طول دوران از ساختارهای متافوریک جهت تبلور امر خلاقیت در صناعت معماری بهره‌ برده‌اند و این امر به واسطه تبیین لایه‌های ادراکی مختلف همچون تحت‌الفظی، ضمنی و ترکیبی بیان شده است. پیشنهاد می‌شود در تحقیقات آتی، به ابعاد اجتماعی و زیست‌محیطی این متافورها توجه بیشتری شود تا نقش آن‌ها در توسعه معماری پایدار بررسی گردد.