الگو وارگی عامل فرگشت در معماری ایران دوران اسلامی «نمونه موردی مجموعه های مذهبی قرن 8-9ه.ق. شهر تبریز»

نویسندگان

1 گروه هنر و معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران

2 گروه هنر و معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران

3 گروه معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران

4 گروه هنر و معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز

doi
10.71484/lsj.2025.951949
چکیده

برای تعریف یک معماری اثرگذار مهمترین موضوع کیفیت فضا می باشد که از استمرار الگوها و عناصر در مکان حاصل می شود. هنرمندان و صاحب نظران این سرزمین بر خلاف مظاهر گوناگون اقلیمی و تنوع قومی و به رغم تفاوت های صوری شان در زبان گفتاری توانسته اند بواسطه هنر، حقیقتی واحدرا با عنوان معماری نشان دهندکه این محصول نتیجه زبان الگو می باشد. مفاهیم و شاخصه های معماری می توانند بواسطه الگوها، فرم های بی نهایت ایجاد کنند که دارای کیفیت می باشند. با فرض اینکه مفاهیم وشاخصه های این معماری تحت تاثیراندیشه شکل یافته اند، اندیشه ای که به عنوان زبان الگو از ابتدا در تهرنگ معماری این سرزمین دیده می شود و بعنوان مهمترین اصل وحدت دهنده معماری ایران در دوران اسلامی است. یکی از بناهایی که پس از حضور اسلام اهمیت ویژه ای پیدا کرده است مساجد می باشند که بعنوان قلب تپنده و تأثیر گذار بین سایر عناصر شهری ایفای نقش کرده است. در این پژوهش با تبیین مفاهیم، اصول و نظریه های مستخرج از اندیشه صاحب نظران داخلی بر مبنای پژوهش تاریخی - تفسیری و راهبرد توصیفی- تحلیلی و همچنین تحلیل نمونه های موردی به تبیین زبان الگوی معماری پرداخته شده است. ابتدا با بررسی ومعرفی زبان الگو و تدوین جدول نظری صاحب نظران، زبان الگوی معماری را مستخرج و بر این اساس به بررسی مجموعه های قرن 8 الی 9 ه.ق شهر تبریز که بعنوان مرکز حکومتی، سیاسی، وتجاری عصر بوده، پرداخته شده است. نتایج حاصل طبق پیش فرض و تحلیل نمونه های در دسترس نشان می دهد که معماری ایرانی در دوران حضور اسلام بر اساس الگوهای عملکردی و انتزاعی شکل گرفته است و الگووارگی، به عنوان مهمترین اصل تداوم و تکامل(فرگشت) درمعماری این سرزمین وجود داشته است. نهایتاً می توان گفت معماری ایرانی در دوران اسلامی، معماری بر مبنای الگو وارگی می باشد نه سبک گرا.