معماری بیوفیلیک و فناوری‌های هوشمند در آپارتمان‌های میان‌مرتبه شهر مشهد

نویسندگان

1 پژوهشگر دکتری، گروه معماری، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران

2 استاد تمام گروه معماری، عضو هیات علمی دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی و دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.

doi
10.71484/lsj.2025.1194614
چکیده

تکامل سریع چشم‌اندازهای معماری، رشد نرخ شهرنشینی و ظهور فناوری‌های هوشمند اهمیت ادغام اصول و کارکردهای بیوفیلیک را در میان گستره وسیع محیط‌های مسکونی امروز بیش از گذشته برجسته ساخته است. هدف مقاله حاضر ارزیابی و اولویت‌بندی ادغام فناوری‌های هوشمند بیوفیلیک‌محور در آپارتمان‌های میان‌مرتبه مشهد است. با استفاده از طراحی پژوهشی کمی و کاربردی با رویکرد تحلیلی-توصیفی، این تحقیق از یک پرسشنامه جامع شامل 10 اصل بیوفیلیک و 29 فناوری هوشمند بهره برد. اعتبار و قابلیت اطمینان پرسشنامه به طور دقیق از طریق ارزیابی‌های تخصصی دانشگاهی و ضریب آلفای کرونباخ تأئید شد. با نمونه‌گیری هدفمند به شکل گلوله برفی 100 کارشناس معمار، مهندس و برنامه‌ریز شهری انتخاب شدند که دانش عمیقی در زمینه طراحی بیوفیلیک و فناوری‌های هوشمند داشتند. آن‌ها اهمیت اصول بیوفیلیک را با مقیاس لیکرت 5 امتیازی و سطح‌های ادغام فناوری‌های هوشمند را با مقیاس لیکرت 7 امتیازی ارزیابی کردند. تحلیل داده‌ها با استفاده از انتروپی شانون برای تعیین وزن هر اصل-کارکرد بیوفیلیک و روش تاپسیس برای رتبه‌بندی فناوری‌های هوشمند انجام شد. یافته‌ها نشان داد تقویت حس سرزندگی، افزایش ارتباط با سامانه‌های طبیعی، جذابیت بصری و تجارب طبیعی غوطه‌ور جزو مهم‌ترین کارکردهای بیوفیلیک‌محور فناوری‌های هوشمند هستند. همچنین، سامانه‌های مدیریت ساختمان و دیوارهای سبز هوشمند بالاترین سطح ادغام و فناوری‌های کشاورزی عمودی و باغ‌های هیدروپونیک کمترین سطح ادغام را نشان دادند. در راستای حل ادغام پائین برخی فناوری‌های هوشمند بیوفیلیک‌محور، برگزاری کارگاه‌های آموزشی، فراهم کردن مشوق‌های مالی پذیرش فناوری‌های انرژی‌کارا و ترویج آن مطالعات موردی موفق پیشنهاد گردید که نشان‌دهنده ادغام مؤثر فناوری‌های هوشمند با کارکردهای بیوفیلیک استباشد. این راهبردها با هدف افزایش پذیرش و کارایی فناوری‌های هوشمند دارای کارکردهای بیشتر بیوفیلیک، کیفیت زندگی و پایداری در آپارتمان‌های میان‌مرتبه مشهد را بهبود می‌بخشند. این پژوهش بینش‌های قابل اجرایی را برای معماران، برنامه‌ریزان شهری و سیاست‌گذاران می‌تواند فراهم کند تا فضاهای مسکونی پایدارتر و ارتقاءدهنده سلامت ایجاد کنند.