فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

معماری معاصر در بستر تحولات شتابان فناوری، دگرگونی‌های عمیق فرهنگی و پیامدهای گسترده جهانی‌شدن با چالش‌هایی بنیادین مواجه گردید که به گسست از هویت‌های بومی و تضعیف پیوند با زمینه‌های اجتماعی ـ فرهنگی منجر شد. این وضعیت ضرورت بازاندیشی در الگوهای مسلط معماری را به‌منظور صیانت از اصالت‌های محلی و تقویت تمایز فرهنگی در برابر روند همسان‌ساز جهانی‌شدن آشکار ساخت و اهمیت پژوهش در این حوزه را برجسته نمود.پژوهش حاضر با تمرکز بر زمینه‌گرایی فرهنگی، به‌عنوان شاخه‌ای محوری در پارادایم زمینه‌گرایی، این موضوع را مورد واکاوی قرار داد. انتخاب این رویکرد بر نقش اساسی فرهنگ در بازنمایی هویت معماری و ظرفیت آن در برقراری تعادل میان نوآوری‌های جهانی و الزامات بومی استوار بود؛ به‌ویژه در شرایطی که فشارهای ناشی از جهانی‌شدن، تهدیدی جدی برای استمرار تنوع فرهنگی تلقی می‌گردید و نیاز به طراحی فضاهایی با اصالت محلی و هم‌زمان پاسخگو به الزامات مدرن را نمایان ساخت.این مطالعه با بهره‌گیری از روش‌شناسی تحلیلی ـ تطبیقی و اتکاء به شواهد تاریخی، مجموعه‌ای از آثار شاخص معماری در فاصله سال‌های 1929 تا 2024 را تحلیل نمود. نمونه‌های مورد بررسی، طیفی از راهبردهای معطوف به تعامل با بستر فرهنگی را نشان دادند که از بازتولید مستقیم عناصر بومی و مصالح محلی تا بازخوانی خلاقانه نمادهای سنتی و بهره‌گیری نوآورانه از فناوری‌های نوین دربر می‌گرفتند. تحلیل تطبیقی آشکار ساخت که زمینه‌گرایی فرهنگی در مراحل اولیه بیش‌تر بر بازنمایی ایستا و نمادین میراث سنتی تأکید داشت، اما در دوره‌های متأخر به رویکردی پویا، چندلایه و نوآورانه تحول یافت و توانست پیوندی پایدار میان فرم‌های معاصر و ریشه‌های فرهنگی برقرار سازد.یافته‌ها نشان دادند که زمینه‌گرایی فرهنگی نه‌تنها در حفظ و ارتقای هویت‌های محلی تحت فشارهای جهانی‌شدن مؤثر بوده است، بلکه بستری فراهم آورد که امکان تولید معماری‌هایی با قابلیت هم‌زمانِ جهانی‌بودن و بومی‌ماندن را میسر ساخت؛ امری که به بازتعریف گفتمان معماری معاصر و تقویت نقش فرهنگ در نظریه و عمل معماری یاری رساند.