ارزیابی انتقادات سوزان هاک بر آراء ضد موجهسازی معرفتشناختی پوپر
نویسندگان
1 مدیر گروه فلسفۀ علم و فناوری، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
2 3Biotechnology and Plant Breeding Department, College of Agricultural Sciences and Food Industries, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
3 پژوهشگر
doi
10.30495/pi.2022.20602چکیده
عقلانیت انتقادی به عنوان رهیافتی برای شیوهی سلوک زیستی و مخصوصاً روشی در علم با نظر کارل پوپر طرح شد. اما آراء وی در زمینه طرد استقرا و موجهسازی با مخالفت سوزان هاک به عنوان فیلسوف منطق مواجه شده است. در این مقاله به ارزیابی هاک از آراء پوپر با عنوان نگاتیویسم منطقی خواهیم پرداخت و نشان میدهیم که هاک تمام تلاش خود را برای حفظ روشهای موجهسازی با تعابیر و انحاء مختلفی، بیشتر زیر سایهی استقرا، به کار میبندد. همچنین نشان خواهیم داد که نقدهای هاک به پوپر به سبب تمایل وی به موجهسازی، دچار برخی خلطهای روانشناختی و سمانتیکی با مباحث معرفتشناختی است. در پاسخ خواهیم دید که پوپر ارتباط عقلانیت با موجهسازی را نفی میکند و اساساً موجهسازی را ناممکن میداند و مدلی سه مرحلهای شامل طرح مسأله، یافتن راهحلهای ابداعی برای مسأله پیشآمده و حذف برخی از آنها را پیشنهاد میکند که در آن هیچ نیازی به موجهسازی و حمایت شواهد وجود ندارد. محصول اتخاذ چنین رهیافتی ارائهی حدسها و گمانههایی خلاقانه خواهد بود که در عین پذیرش وجود حقیقتی ایدهآل و واقعیتی خارج از ذهنمان، هیچ نسبتی از واقعیت یا صدق را برای فرضیهها برقرار نمیکنیم و در نتیجه از مشکلات موجهسازی در امان خواهیم بود. به همین جهت همواره آمادگی برای نقادی راهحلهای خود را داریم و دربارهی فرضیهها و نظریههایمان متواضعانهتر موضعگیری میکنیم.
