فلسفۀ کژاطلاعات و بداطلاعات: از آشفتگی اطلاعاتی تا یکپارچگی معرفتی در عصر دیجیتال
نویسندگان
1 عضو هیئت علمی واحد علوم و تحقیقات تهران
2 دانشجوی دکتری فلسفه علم واحد علوم و تحقیقات
3 گروه فلسفه، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
doi
چکیده
در اکوسیستمهای اطلاعاتی معاصر، مقولۀ کژاطلاعات (Misinformation) و بداطلاعات (Disinformation) به چالشی فزاینده و چندوجهی تبدیل شده است که نیازمند کندوکاوی فلسفی و علمی است. این نوشتار با هدف درک سرشت و تأثیرگذاری این پدیده، ابعاد آن را در سه محور اصلی بررسی میکند: نخست، تحول تاریخی نادرستیهای استراتژیک از پروپاگاندای روم تا جعل عمیق (Deepfake) در دوران دیجیتال بازسازی میشود. سپس، با ارائه یک تاکسونومی بر اساس نیت، محتوا و رسانه، تمایزهای کلیدی میان کژاطلاعات، بداطلاعات و گزند اطلاعات روشن میگردد و به ابعاد طیف اصالت محتوا میپردازد. سوم، بر پایۀ معرفتشناسی اجتماعی و روانشناسی شناختی، مکانیسمهایی که از طریق آنها باورهای نادرست شکل گرفته و در برابر تصحیح مقاوم میشوند (مانانند عقلورزی انگیزهدار، نادانی به تقصیر و بیعدالتی معرفتی) تحلیل میشوند تا پایداری باورهای کاذب و اثر تأثیرگذاری مداوم تشریح گردد. در نهایت، مقاله به پیامدهای جامعوی این آشفتگی اطلاعاتی بر ژرفاندیشی دموکراتیک، واقعیت اجماعی و اعتماد به خبرگی میپردازد و پیشنهادهایی چندسویه برای پاسداری از یکپارچگی معرفتی را با ترکیب فضایل شناختی، مایهکوبی روانی و سواد اطلاعاتی مبتنی بر حل مسأله ارائه میکند. این تحلیل، بحران معرفتی ناشی از بداطلاعات را به عنوان تهدیدی علیه سلامت و پایداری جامعه میشناساند.
