فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مسئله آگاهی، تفکر و هوش از بنیادی‌ترین پرسش‌های فلسفه شناختی و فلسفه ذهن به‌شمار می‌آید؛ پرسش‌هایی که با وجود پیشرفت‌های چشمگیر در علوم شناختی، روان‌شناسی و عصب‌زیست‌شناسی، همچنان فاقد تبیینی جامع و مورد توافق‌اند. این مقاله با رویکردی تحلیلی – فلسفی می‌کوشد نسبت میان این سه مفهوم محوری را در بستر آگاهی بازخوانی کند و نشان دهد که تفکر و هوش نه پدیده‌هایی مستقل، بلکه جلوه‌هایی پیچیده از سازمان‌یافتگی حالات ذهنی در ساحت آگاهی‌اند. در این راستا، ابتدا به شالوده‌های هستی‌شناختی مسئله ذهن در دو سنت عمده دوگانه‌انگاری و فیزیکالیسم پرداخته می‌شود و سپس بازتاب این دیدگاه‌ها در نظریه‌های روان‌شناختی و شناختی بررسی می‌گردد. تحلیل مفاهیم نشان می‌دهد که آگاهی شرط لازم برای ظهور رفتار هوشمندانه و فرایند تفکر است، هرچند به‌تنهایی شرط کافی محسوب نمی‌شود. مقاله با تأکید بر محدودیت‌های رویکردهای تقلیل‌گرایانه، از نوعی گفتمان اعتدالی دفاع می‌کند که می‌کوشد ضمن حفظ داده‌های تجربی علوم شناختی، به شهودهای فلسفی درباره تجربه آگاهانه نیز وفادار بماند. در نهایت، این نوشتار آگاهی را به‌مثابه افق مشترک تفکر و هوش معرفی می‌کند که بدون آن، فهم یکپارچه از شناخت انسانی ناممکن خواهد بود.