فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ساقی‌نامه از انواع ادبی‌ای است که شعرای فارسی‌گوی بسیاری در گفتنِ این نوع طبع‌آزمایی کرده‌اند. نظامی و حافظ معروفترین گویندگان ساقی‌نامه‌ هستند و ساقی‌نامه‌‌گویان دیگر، همه در سرودن این نوع شعر از آن دو الگو گرفته‌اند، چنان‌که عموماً آنان‌که ساقی‌نامة خود را ضمن منظومه‌هایشان گفته‌اند از نظامی و آنان‌که ساقی‌نامة مستقل یا با موضوعات اجتماعی و تفکر خیامیِ غالب سروده‌اند، از حافظ متأثر بوده‌اند. البته حافظ به قرائن بسیار، هم در ساخت و هم در مضمون و معانیِ ساقی‌نامه و مغنی‌نامه، بسیار به نظامی ‌نظر داشته است. در این مقاله به مقایسۀ ساقی‌نامه و مغنی‌نامۀ حافظ با نظامی پرداخته ‌شده است. از نتایج مهم این تحقیق آن است که اثرپذیری شاعر شیراز از ساقی‌نامة نظامی -برخلاف تصور- چنان‌که تعابیر تشبیهی، استعاری و مفاهیم پارادوکسی مربوط به می و ملزوماتش در کل غزلیات حافظ نشان می‌دهد، بیشتر در غزل او دیده می‌شود تا ساقی‌نامه‌اش؛ دیگر اینکه حافظ برخلاف کلی‌گویی برخی نویسندگان، از خواجو در ترکیبات و یادکرد گذشته و از عراقی در توجه به مفاهیم عرفانی و استقلال ساقی‌نامه‌‌اش متأثر بوده است و میان ساقی‌نامة حافظ و نظامی، با وجود مشابهات بسیار، تفاوت‌هایی نیز وجود دارد که این نوشتار به شیوۀ توصیفی-تحلیلی به این موارد نیز پرداخته‌ است.