واکاوی مفهوم امتداد به عنوان صفت ذاتی جوهر مادی در فلسفه دکارت
نویسندگان
1 دانشکده علوم انسانی، گروه فلسفه
doi
10.82587/pi.2026.1223408چکیده
این پژوهش با این پرسش آغاز میشود که چرا دکارت امتداد را صفت ذاتی جوهر مادی میدانست و این مفهوم چه ارتباطی با ریاضیات، فیزیک و متافیزیک او دارد. تحلیل با تعریف امتداد در تأملات و اصول فلسفه آغاز شده و با نفی اتم و خلأ، به توصیف فیزیک دکارتی به مثابه یک «جهان پلنوم» میرسد. در ادامه، این دیدگاه با نظرات اتمیستها، افلاطون و ارسطو مقایسه میشود. سپس دو اشکال اساسی، که اصل وضوح و تمایز را به چالش میکشند، مطرح میگردد: نخست، عدم وضوح تقسیمپذیری نامعین ماده به دلیل وجود اعداد گنگ؛ و دوم، چگونگی تمایز یافتن اشیاء جزئی در یک جهان ممتد و یکپارچه. برای پاسخ به این چالشها، مقاله به ریاضیات دکارت، بهویژه هندسه تحلیلی، رجوع میکند. اشکال اول با تکیه بر تمایز میان «نامتناهی» و «نامعین» پاسخ داده میشود. برای اشکال دوم، علاوه بر تبیین نقش «حرکت» در تمایز، پاسخی نوآورانه ارائه میشود که بر سه محور متافیزیک، ریاضیات و معرفتشناسی کوگیتو استوار است. این استدلال به شکلی بدیع نشان میدهد که چگونه اصل تقدّم وضوح امر نامتناهی بر متناهی در تأمل سوم، مبنایی کلیدی برای حل مسئله تمایز در فیزیک دکارتی فراهم میآورد.
