فلسفه تربیت در سیره نبوی: از تربیت وجودی تا تربیت اجتماعی

نویسندگان

1 گروه علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، پردیس شهید چمران، تهران، ایران

2 گروه علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، پردیس شهید چمران، تهران، ایران

doi
10.82587/pi.2026.1230673
چکیده

سیره تربیتی پیامبر اکرم(ص) به عنوان جامع‌ترین الگوی بشری، فرآیندی هدفمند و کل‌نگر برای پرورش انسان در تمامی ابعاد اخلاقی، معنوی و اجتماعی است. پژوهش حاضر با هدف تبیین فلسفه تربیت در سیره نبوی و واکاوی پیوند ساختاری میان تحول وجودی فرد و کنشگری اجتماعی وی، به روش توصیفی-تحلیلی تدوین شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که این نظام تربیتی با تکیه بر اصولی بنیادین همچون محبت، کرامت انسانی، عدالت و مدارا، متربی را از وضعیت «دگرگردانی» و تبعیت از محرک‌های محیطی و هوای نفس، به سوی «خودگردانی متعالی» بر پایه عقلانیت و اراده هدایت می‌کند. در این الگو، تربیت معنوی و وجودی نه یک امر فردی و ایستا، بلکه زیربنای اصلی سلامت روان و دلبستگی ایمانی است که محبت را به عنوان یک «حق ذاتی» برای تمامی انسان‌ها به رسمیت می‌شناسد. نتیجه‌گیری پژوهش حاکی از آن است که کمال وجودی در سیره نبوی، موتور محرکِ مسئولیت‌پذیری جهانی و تمدن‌سازی دینی است. این مقاله با ترسیم پیوند ناگسستنی میان تزکیه نفس و مشارکت فعال اجتماعی، چارچوبی کارآمد برای بازنگری در نظام‌های تربیتی معاصر و حل بحران‌های اخلاقی جوامع امروز ارائه می‌دهد که مطالعه آن برای مربیان، پژوهشگران و سیاست‌گذاران حوزه تعلیم و تربیت ضرورتی دوچندان دارد.