از انقلاب تا توتالیتاریسم : سرنوشت آزادی سیاست مدرن

نویسندگان

1 گروه روانشناسی ، واحد تهران شمال ، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران ، ایران

2 گروه روانشناسی ، واحد تهران شمال ، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران ، ایران

3 گروه روانشناسی ، واحد تهران شمال ، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران ، ایران

4 گروه روانشناسی ، واحد تهران شمال ، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران ، ایران

doi
10.82587/pi.2026.1240057
چکیده

این مقاله به بررسی نسبت میان انقلاب ، آزادی و توتالیتاریسم در سیاست مدرن می‌پردازد و مسئله مرکزی آن این است که چرا انقلاب‌هایی که با هدف رهایی و تحقق آزادی آغاز می‌شوند ، درعمل گاه به محدودیت بیشتر آزادی و حتی شکل‌گیری نظام‌های اقتدارگرا و توتالیتر منتهی می‌شوند. با تکیه بر اندیشه‌های هانا آرنت و تحلیل مفهومی آزادی به‌مثابه کنش در فضای عمومی ، تمایز میان «رهایی» و «آزادی» به‌عنوان محور نظری بحث صورت‌بندی شده است. روش پژوهش ، تحلیلی-تاریخی و ترکیبی از فلسفه سیاسی و روان‌شناسی اجتماعی است و با بررسی نمونه‌هایی مانند انقلاب فرانسه و انقلاب روسیه  نشان می‌دهد که چگونه بحران‌های اقتصادی ، تفسیرهای ایدئولوژیک از مفاهیم سیاسی و تمرکز قدرت در شرایط انقلابی ، زمینه گذار از آرمان آزادی به اقتدارگرایی را فراهم می‌کنند. یافته‌های مقاله حاکی از آن است که نقش توده‌ها ، هیجانات جمعی و ترس سیاسی در کنار منطق ایدئولوژیک ، در انحراف انقلاب‌ها از اهداف اولیه خود تعیین‌کننده است. همچنین نشان داده می‌شود که در غیاب نهادهای محدودکننده قدرت و فرهنگ سیاسی مبتنی بر کثرت‌گرایی  ، انقلاب‌ها مستعد تولید ساختارهایی هستند که در نهایت آزادی را نفی می‌کنند. نتیجه‌گیری مقاله تأکید می‌کند که آزادی نه محصول صرف      انقلاب  ، بلکه نتیجه یک فرآیند پایدار نهادی و سیاسی است.