حافظ و فرهنگ مردمی ( ارزش ها و ضد ارزش ها )

نویسندگان

1 دانش‌آموختۀ دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران

doi
10.71594/LYRICLIT.2024.1106310
چکیده

در این تحقیق به روش تحلیل محتوا به پیروی از نظریة مارکس وبر، به بررسی ضد ارزش‌ها در جامعة عصر حافظ پرداخته شده است. هدف از این تحقیق شناخت نگرش اجتماعی حافظ و مسائل اجتماعی و فرهنگی شرایط سیاسی جامعة آن عصر است. برای دستیابی به این هدف، به بررسی آن دسته از غزلیاتی پرداختیم که در آن به ارزش‌ها و ضد ارزش‌های جامعة او اشاره شده است. یافته‌ها نشان داد که حافظ نسبت به ناهنجاری‌های موجود در جامعة خود واکنش نشان داده و منتقد ضد ارزش‌هایی است که پایه‌های جامعة آرمانی ساخته شده در ذهن صلح‌جوی او را متزلزل ساخته است. شاعر شیرین سخن ما، مخاطرات بی‌شماری را به جان خریده و با لحنی تند و گزنده از صوفی و محتسب و شیخ و مفتی و واعظ لب به سخن گشوده و در نکوهش ضد ارزش‌هایی چون ریا، فساد، فرصت‌طلبی، حرام‌خواری و مانند آن سخن‌سرایی کرده است تا رسالت اجتماعی خود را به تمام و کمال به سوی یک مبارزۀ سیاسی سوق دهد. او با کلام شیوا و شیرینش کوشیده تا همبستگی و هویت ملی را در میان اعضای جامعه قوام بخشد و با اتکا به نگاه ژرف خود، طرحی نو از انسان، آزادی، دین و دنیا دراندازد.