تحلیل کمیت زمان در منظومۀ بهمن نامه بر اساس نظریات ژرار ژنت

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

doi
10.71594/lyriclit.2024.1128790
چکیده

کمیت زمان یکی از مؤلفه ‎ های اساسی و بنیادی در خلق هر اثر روایی و داستانی است و بدون حضور این کمیت، شکل‌گیری هر روایت و رویدادی غیرممکن است. در بررسی زمان روایت با مؤلفه ‎ های تابع زمان، فشرده‌سازی و یا کش‌آمدگی روایت، مکث‌ها و شتاب ‎ های مثبت و منفی روبه‌رو می ‎ شویم. در فیزیک مدرن، درک زمان منوط به حرکت است و در نظریۀ نسبیت خاص انیشتین، رویدادها در وضعیتی خاص می ‎ تواند از گذشته به حال و از حال به آینده منتقل شود. در روایت‌شناسی، به دو نوع زمان قائل شده‌اند: زمان گاه‌شمارانه (زمان تقویمی) و زمان روایی (زمانی بدون توجه به زمان خطی و طبیعی). در منظومۀ بهمن ‎ نامه با بهره ‎ گیری از عناصر گاه‌شمارانه و زمان روایی، می‌توان پرسش‌هایی مطرح کرد، از جمله: خالق منظومۀ بهمن ‎ نامه چگونه از عنصر زمان برای پیشبرد روایت بهره برده است؟ سرعت نقل روایات در این منظومه چگونه است و تقدم و تأخر زمانی (زمان‌پریشی) در این منظومه‌ها چه جایگاهی دارد؟ آیا مؤلف بیشتر به آشفتگی‌های زمانی گذشته‌نگر نظر داشته یا آینده‌نگر؟ در این پژوهش علاوه بر پاسخ تحلیلی به پرسش ‎ های فوق، به بررسی ناهمخوانی میان زمان روایت و زمان تقویمی که باعث پیدایش ناپیوستگی و گسست ‎ های زمانی در طول داستان شده، پرداخته شده است.