فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مکتب رُمانتیسم، جنبشی هنری، ادبی و فکری در اروپاست که در نیمۀ اول قرن نوزدهم به اوج خود رسید. ویژگی‌های اصلی رمانتیسم، تأکید بر تخیّل، احساس‌گرایی، فردیت، ستایش گذشته، طبیعت گرایی و نقد مدنیّت است. هدف از این مقاله بررسی و تبیین مصادیق مکتب رمانتیسم در داستان کوتاه سگ ولگرد، اثر صادق هدایت است که با روش توصیفی – تحلیلی انجام شده است. پژوهش حاضر در پاسخ به این پرسش شکل می  گیرد که چه ویژگی هایی در این داستان با مؤلفه‌های یادشده در مکتب رمانتیسم همخوانی دارد؟ در اشاره به برخی یافته‌ها می‌توان گفت که پیام مبهم در چشمان پات، نقطۀ عطف داستان در ادراک شهودی نویسندۀ رمانتیک است. پیامی که مبیّن معنی «فردیت» در ژرفای نگاه اوست. همچنان که هراس او از جامعۀ انسانی و عجز و نیاز مفرط او به نوازش با «احساس‌گرایی» رمانتیسم همخوانی دارد. تحول عاطفی «پات» در دویدن‌های بی‌وقفه او برای گریز و گذار از فضای بی‌مهری تا بازایستادن و مرگ نیز بازتاب مولفۀ «احساس گرایی» در داستان است. در واقع دور شدن او از فضای میدان ورامین، شیوۀ گذار احساس از پایبند تحذیر و تعقل است؛ همان گونه که اصل اساسی رمانتیسم ترجیح احساس بر عقل است. ویژگی اصلی داستان، «نقد مدنیّت» است. نویسنده، انسان‌ها را فاقد ادراک رنج‌ها و مظلومیت حیوانات می داند. از نظر هدایت، انسان‌ها نیازی به ابراز احساسات پات نداشتند. این تفسیر از انسان‌های شهری، بیان گر تلاش نویسنده برای تنبه نوع انسان از حق حیات حیوان است.