تلاقی متن‎ها در شعر عمران صلاحی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایران

2 استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایران

3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایران

doi
10.71594/lyriclit.2024.1126515
چکیده

بینامتنیت نظریه‎ای ادبی است که استقلال متون را نمی‎پذیرد و هر متن را در ارتباط مستمر و مداوم با متون پیشین و هم‎عصر خود می‎داند. متون همواره عناصری از هم را می‎گیرند. این عناصر می‎توانند شامل نقل‎قول‎های مستقیم و غیرمستقیم، وام‎گیری مضمون و اندیشه و فکر، عناصر بلاغی و ادبی، زبان و واژه باشد. در اثر هر شاعر و نویسنده‎ای بلااستثنا می‎توان جلوه‎هایی از این رابطۀ بینامتنی را دید. شعر صلاحی از شاعران معاصر ایران نیز تلاقی‎گاه متون پیشین و هم‎عصرش است و جلوه‎های رابطۀ بینامتنی در شعرش آشکار است. هدف پژوهش حاضر آشکار کردن ابعاد رابطۀ بینامتنی صلاحی در زمینه‏هایی چون تصویر و زبان با شاعران هم‎دوره و سنّتی است. با نظر به اهمیت بینامتنی ضمنی در ساحت زبان و واژگان و عناصر بلاغی و تصویر شعری در شعر صلاحی، پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی، رابطۀ بینامتنی شعر این شاعر را در ساحت‌های مذکور به شکل درزمانی و همزمانی بررسی می‌کند. نتیجۀ پژوهش حاضر نشان از رابطۀ بینامتنی گستردۀ شعر صلاحی در بُعد بینامتنیت همزمانی (معاصران) و درزمانی (پیشینیان) دارد. بینامتنیت همزمانی او از میان معاصران، با سهراب سپهری بسامد بالایی دارد. همچنین او بیشترین رابطۀ بینامتنی را در میان شاعران سنّتی با حافظ دارد و این ویژگی، نشان از قبول و پسند ذهن و زبان این دو شاعر از جانب صلاحی است.