کاربردشناسی شناختی عشق در هشت‌بهشت امیرخسرو دهلوی بر پایة کارگفت مستقیم و غیرمستقیم

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران

2 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران.

3 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران

doi
10.71594/lyriclit.2024.1183359
چکیده

کاربردشناسان مشهور انگلیسی که ساختار بافتی جمله را برای تفسیر متن در نظر می‌گیرند، کارگفت را مطرح می‌کنند که شاعر یا نویسنده باید اطلاعات درست، واضح و بدون ‌ابهام لازم را بر پایة آن در اختیار مخاطب بگذارد. هدف کلی کاربردشناسی شناختی تبیین و تحلیل چگونگی کاربست عبارت‌‌ها و گفتمان آن‌ها در بافت زبانی است. امیرخسرو دهلوی مفاهیم غنایی و عاشقانه را با ساختاری متنوع در بافت زبانی مستقیم و غیرمستقیم در شعرش تبیین کرده و با کاربرد این عناصر به درک درست و دقیق این مفاهیم کمک شایانی کرده‌است. هدف غایی این پژوهش شناخت رویکردهای شاعر از منظر سبک‌شناختی برای تبیین معنا و مفهوم عشق بر پایة نظریة کاربردشناسی شناختی است، چنانکه چگونگی کاربرد واژة عشق و لوازم آن را در مثنوی غنایی هشت‌بهشت امیرخسرو دهلوی بر پایة کارگفت‌های مستقیم و غیر مستقیم به روش توصیفی- تحلیلی بررسی کرده‌است. امیرخسرو دهلوی برای شناساندن عشق و مفاهیم غنایی آن از کاربست‌های مستقیمی که بیانگر اصل وضوح است، بهره برده و بسامد آنها بیشتر در سطح واژه و موسیقی است که با استفاده از بیان صریح و روشن و اصل معنایی و صورت ظاهری واژه شکل گرفته‌است. هم‌چنین کاربرد عشق و لوازم آن را که اصل اساسی موضوع اشعار غنایی است، در قالب کارگفت‌های غیر مستقیمی مانند تشبیه، استعاره، مجاز، کنایه، تلمیح و دیگر صنایع بلاغی با زبانی غیر مستقیم که دستاویزی برای بیان مفاهیم مورد نظر شاعر هستند، در هشت بهشت به تصویر کشیده‌است.