فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در این مقاله به بررسی و مقایسۀ عناصر ادب غنایی به کار رفته در مثنوی‌های خسرو و شیرین، لیلی و مجنون نظامی گنجوی با همای و همایون و گل و نوروز خواجوی می‌پردازیم. مواردی از قبیل عناصر محتوایی و عاشقانه، ترکیبات و تعبیرات غنایی، توصیفات نرم و لطیف، فضای غم‌آلود و انزواطلبانه، وصل و هجران، عاشق و معشوق، تصاویر و عناصر صوری، ذهن و زبان، زاویۀ دید، شخصیت‌های منظومه‌ها به تحلیل و مقایسه پرداخته شده است. این که خواجو به چه میزان تحت تأثیر نظامی بوده، یا ابتکار عمل و نوآوری‌هایی از خود نشان داده است، مورد تحلیل قرار می‌گیرد. بخش فراگیری از موضوعات غنایی و عشقی در هر منظومۀ غنایی با ذهنیات، احساسات و عواطف درونی، روزگار حال و گذشتۀ شاعر عجین شده است. یافتن و الفت برقرارکردن بین مناسبات غنایی هر دو شاعر، به این پرسش پاسخ می‌دهد که در آثارشان به چه نوع مؤلفه‌هایی در بیان عناصر غنایی اهمیت بیشتری داده شده که در آثار دیگری مشاهده نمی‌شود؟ هدف کلی مقاله، مقایسه و تبیین نوع بیان عناصر غنایی در مورد پژوهش است. خواجوی کرمانی همچون نظامی گنجوی، با نرم‌سرایی و ساده‌سازی مفاهیم شعری را به ادبیات عامیانه و مردمی نزدیک کرده است. شواهد به دست آمده در این پژوهش، بیانگر آن است که مثنوی‌های نظامی گنجوی و خواجوی کرمانی در تعریف ویژگی‌های عناصر غنایی مشابهت‌هایی با هم دارند و سطحی از اختلاف در شیوۀ بیان مؤلفه‌های غنایی وجود دارد که این اختلافات برجسته به نظر نمی‌رسد.