نشانه‌شناسی عواطف و احساسات افراسیاب در شاهنامۀ فردوسی بر اساس رمزگان رولان بارت

نویسندگان

1 گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.

2 آموزش و پرورش ناحیۀ 2، اصفهان، ايران

3 گروه برنامه‌ریزی درسی، واحد میمه، دانشگاه آزاد اسلامی، میمه، ایران

doi
10.71594/lyriclit.2025.1208631
چکیده

به اعتقاد رولان بارت هر متنی از به هم بافته شدن پنج رمزگان برای ایجاد دلالت‌های متنی شکل می‌گیرد: رمزگان هرمنوتیکی، رمزگان معنایی، رمزگان کنشی، رمزگان نمادین و رمزگان فرهنگی (ارجاعی). با بازگشایی این رمزگان‌ها می‌توان معنای درون متنی را دریافت کرد. در این جستار شخصیت پیچیدۀ افراسیاب (مثبت و منفی) بر پایۀ رمزگان رولان بارت بررسی و تحلیل شده است. از افراسياب توراني در شاهنامه در 6595 بيت یاد شده است. آنچه افراسياب را از دیگر شاهان شاهنامه متمايز كرده، القاب و اوصافي مانند افسونگر، اژدها، ترك تيره‌روان، ترك بدگوهر، ترك بدپيشه، ديو، سركش، كم‌خرد، ناجوانمرد، مرد شوم و مرد اهريمني است که به او داده‌اند و کمتر پژوهشگران به صفات مثبت او همچون فره‌مندی، مهربانی و علاقه به هم‌نوع توجه کرده‌اند. اشارۀ مختصر به اين صفات براي روشن‌شدن ابعاد شخصيتي افراسياب در شاهنامه ضروري است. از اين‌رو مي‌توان صفات افراسياب را با كمي اغماض، به دو دستۀ 70% منفی و 30% مثبت تقسيم كرد. در اين جستار، نویسندگان بر پایۀ نشانه‌شناسی، به رمزگشایی عواطف و احساسات افراسياب- که هم صفات مثبت است و هم صفات منفی- منطبق بر نظریات رولان بارت بر اساس سه رمزگان هرمنوتیک، معنایی و کنشی از رمزگان پنج گانه خواهند پرداخت.