بررسی و تحلیل الگوی تعریف اصطلاحات عرفانی در نثر آموزشی صوفیه

نویسندگان

1 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران

2 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران.

doi
10.71594/lyriclit.2025.1219110
چکیده

گونة آموزشی نثر صوفیة فارسی در میان انواع گونه‌‌های نثر عرفانی از نظر بسامد کمی، غنای معنای منتقل‌شده و هدف تألیف، مهمترین گونه در مطالعات نثرپژوهی صوفیه است. مؤلفان متون آموزشی صوفیه برای تعلیم آموزه‌های صوفیانه، تبلیغ گفتمان خانقاهی و دفاع از اندیشة صوفیه در برابر تحریف و دشمنی‌ها، متون آموزشی عرفانی را تألیف کردند و از طریق آن مفاهیم و آموزه‌های بنیادی صوفیه را به مخاطبان خود انتقال می‌دادند. اصطلاحات و واژگان خاص صوفیانه یکی از مهمترین مسائل پیش روی نویسندگان این متون بوده است. ابهام در معنا و احتمال برداشت‌های ناصواب از سوی مخاطبان خانقاه باعث توجه مؤلفان گونة آموزشی نثر صوفیه به اصطلاحات خاص صوفیه و ارائة معنایی صحیح و همسو با گفتمان اصیل عرفانی شده است. در این مقاله الگو‌ها و شیوه‌های تعریف اصطلاحات عرفانی در ده اثر برگزیدة نثر آموزشی صوفیه به‌عنوان مهمترین گونة‌ ادبیات عرفانی با هدف تعلیم و تبلیغ با روش تحلیلی-توصیفی بررسی شده است. الگوی تعریف اصطلاحات در چهار سطح گونة اصطلاحات تعریف شده، موقعیت در متن، شیوة ورود به تعریف و شیوة‌ تعریف بررسی و تحلیل شده‌ است و سرانجام الگو‌های تعریف اصطلاحات صوفیه در متون مطرح گونة آموزشی نثر صوفیه بر اساس سطوح بررسی شده مشخص شدند.