بررسی تأثیر بقایای گیاهی ماش، همزیستی قارچ میکوریز آربوسکولار و باکتری بیوفسفر بر عملکرد و ترکیب اسانس گیاه دارویی نعناع (Mentha spicata L)
نویسندگان
1 گروه زراعت، دانشکده کشاورزی،دانشگاه فردوسی مشهد، ایران
2 گروه علمی اگروتکنولوژی، واحد شوشتر، دانشگاه آزاد اسلامی، شوشتر، ایران
doi
https://doi.org/10.71667/sarj.2025.1208206چکیده
هدف: بقایای گیاهی بهعنوان منابع ماده آلی، با بهبود ویژگیهای فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک، متابولیسم گیاه را پشتیبانی میکنند. بنابراین، استفاده از کودهای آلی و زیستی در کشت نعناع ( Mentha spp.) میتواند موجب بهبود عملکرد و کیفیت این گیاه شد. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر این نهادهها بر رشد و عملکرد نعناع بهعنوان گامی در جهت کشت پایدار انجام ش د. مواد و روش ها : این تحقیق با هدف بررسی تأثیر تیمارهای مختلف آلی و زیستی شامل بقایای ماش، قارچ میکوریزای آربوسکولار، بیوفسفر بر برخی صفات کمی و کیفی نعناع در فصل زراعی 1403 در مرکز تحقیقات گیاهان گرمسیری و نیمهگرمسیری دانشکده کشاورزی شوشتر انجام شد. آزمایش بهصورت اسپیلت پلات در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با ۱۲ تیمار و سه تکرار اجرا شد. فاکتور اول شامل بقایای گیاهی در سه سطح: بدون بقایا (شاهد)، 5 / 3 تن در هکتار، و 5 / 4 تن در هکتار بقایای گیاهی ماش بود. فاکتور دوم شامل چهار سطح عدم مصرف، مصرف قارچ میکوریز آربوسکولار، بیوفسفر، و مصرف توأم میکوریزا و بیوفسفر بود. نمونهبرداری خاک از عمق صفر تا ۳۰ سانتیمتر قبل از اعمال تیمارها جهت تجزیه فیزیکی و شیمیایی انجام شد. کشت در اوایل بهار در کرتهایی به ابعاد ۳ × ۶ متر انجام گرفت . یافته ها: در این مطالعه تأثیر بقایای گیاهی، قارچ میکوریزای آربوسکولار و زیستکود بیوفسفر بر رشد گیاه، تولید بیوماس، محتوای کلروفیل، عملکرد اسانس و غلظت منتون بررسی شد. تجزیه واریانس نشان داد که اثرات اصلی و متقابل تیمارها بر ارتفاع بوته، وزن خشک و محتوای کلروفیل برگ از نظر آماری معنیدار نبود. با این حال، تیمار ترکیبی 5 / 3 تن در هکتار بقایای ماش بههمراه میکوریزا و بدون بیوفسفر بیشترین ارتفاع بوته (۵۵ سانتیمتر) و وزن خشک (۵۷۱۰ کیلوگرم در هکتار) را تولید کرد. همچنین، بالاترین عملکرد اسانس (۸۰۱۲ گرم در هکتار) در همین تیمار ثبت شد که نسبت به شاهد ۴۲ درصد افزایش داشت. در مقابل، کمترین مقادیر این صفات عمدتاً در تیمارهایی با ۴.۵ تن در هکتار بقایا و بیوفسفر بدون میکوریزا مشاهده شد. استفاده از بیوفسفر اثر معنیداری بر غلظت منتون داشت، بهطوریکه کاربرد آن، غلظت منتون را از ۱۳۴۵ به ۸۲۲ گرم در هکتار کاهش داد. نتیجه گیری: بر اساس نتایج این تحقیق، هرچند بسیاری از اثرات تیماری از نظر آماری معنیدار نبودند، اما روندهای مشاهدهشده از نظر زیستی قابل توجه بودند. استفاده از بقایای گیاهی و میکروارگانیسمهای مفیدی مانند بیوسولفور و قارچهای میکوریزای آربوسکولار، موجب بهبود نسبی صفات فیزیولوژیکی نظیر ارتفاع بوته و محتوای کلروفیل شد. این یافتهها نشان میدهد که کاربرد هوشمندانه نهادههای آلی و زیستی میتواند عملکرد کمی و کیفی گیاهان دارویی را بهویژه در شرایط اقلیمی گرم و خاکهای کمبازده استان خوزستان بهینه سازد . واژههاي کليدي: میکروارگانیسمهای مفید، کود زیستی، ترکیب اسانس، کشاورزی پایدار
