فراتحلیل اثر کاربرد نیتروژن به شکل اوره بر عملکرد دانه و درصد روغن آفتابگردان با استفاده از مدل اثرات ثابت در نرم‌افزار CMA

نویسندگان

1 دانشیار گروه زراعت و اصلاح نباتات، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران

2 گروه آموزشی زراعت و اصلاح نباتات، واحد سبزوار، دانشگاه آزاد اسلامی، سبزوار، ایران

3 استادیار،گروه زراعت و اصلاح نباتات، واحد فسا، دانشگاه آزاد اسلامی، فسا، ایران

4 گروه آگرواکولوژی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل، زابل، ایران

doi
https://doi.org/10.71667/sarj.2025.1193151
چکیده

هدف: فراتحلیل به عنوان یک روش قدرتمند آماری، قادر است با ترکیب کمی نتایج حاصل از مطالعات مستقل و به ظاهر متناقض، به یک برآورد دقیق‌تر و جامع‌تر از اندازه اثر واقعی یک عامل دست یابد. این روش با جمع‌آوری، خلاصه‌سازی و تحلیل آماری یافته‌های پژوهشی، می‌تواند الگوهای پنهان در داده‌ها را آشکار ساخته و به درک بهتری از عوامل اصلاح کننده پاسخ گیاه منجر شود. مواد و روش ‏ ها: در این پژوهش به مطالعه فرا تحلیل اثرات اوره بر صفات عملکرد دانه با 36 مطالعه  و درصد روغن دانه با 23 مقاله علمی و پژوهشی منتشر شده (2022- 1995) در ایران و برخی از کشورهای جهان، پرداخته شد. اساس انتخاب مقالات به واسطه عنوان پژوهش، محل آزمایش، نوع طرح آزمایشی، تعداد و نوع تیمارهای آزمایشی، نوع منبع نیتروژن (اوره) و صفات مهم شامل عملکرد دانه، و درصد روغن دانه بودند. تمامی مراحل تحلیل توسط نرم افزار CMA-V3.7 انجام شدند، رگرسیون خطی در محیط اکسل رسم شد . يافته‌ها: نتایج انباشت این فراتحلیل نشان داد که اندازه اثر کل اثر کود اوره بر عملکرد دانه (688/0) و اندازه اثر کل درصد روغن دانه (399/0) گزارش شد. نتایج رگرسیون خطی نشان داد که همبستگی درصد روغن به کود اوره با یک همبستگی بسیار کم منفی ( R2=0.1317 ) و همبستگی عملکرد دانه با کود اوره نسبتا ضعیف و با شیب مثبت ( R2=0.2915 ) گزارش شد. نتيجه‌گيري: به‌طور کلی می‌توان نتیجه گرفت که اگرچه مصرف بهینه اوره می‌تواند عملکرد دانه را به‌طور معناداری افزایش دهد، اما مدیریت آن باید با دقت انجام شود تا از کاهش درصد روغن و پیامدهای محیط‌زیستی جلوگیری گردد. استفاده از راهکارهای تلفیقی مانند ترکیب کودهای زیستی با مقادیر کاهش‌یافته اوره، که می‌تواند به عنوان یک راهبرد موثر برای دستیابی به اهداف عملکردی و کیفی همزمان در کشت آفتابگردان مد نظر قرار گیرد .