پیکربندی راهبردهای دانش و نوآوری باز مبتنی بر سرمایۀ اجتماعی و پیامدهای رقابتی آن در بازارهای محلی

نویسندگان
doi
10.22070/cs.2026.21546.1472
چکیده

در فضای پویای کسب‌وکارهای امروزی، گذار از مدل‌های سنتی به سمت شبکه‌سازی‌های هوشمند، عامل حیاتی در بقا و پیشتازی در بازارهای محلی محسوب می‌شود. هدف این پژوهش، واکاوی پیکربندی راهبردهای دانش و نوآوری باز با تأکید بر سرمایه اجتماعی است تا از این طریق، چگونگی تبدیل شبکه‌های تعاملی به محرک ایجاد مزیت رقابتی شناسایی‌شده و الگویی کاربردی برای تقویت جایگاه بنگاه‌ها در اکوسیستم‌های منطقه‌ای ارائه گردد . پژوهش حاضر ازنظر هدف، کاربردی و ازنظر روش، توصیفی-تحلیلی با رویکرد پیمایشی است. جامعۀ آماری شامل کنشگران اقتصادی و نهادی فعال در بازارهای محلی روستایی شهرستان ارومیه است که در فرایندهای خلق، تبادل و بهره‌برداری از منابع دانشی نقش دارند. نمونه‌گیری به روش طبقه‌ای تصادفی انجام شد و حجم نمونه ۴۰۰ نفر تعیین گردید. داده‌ها از طریق پرسشنامه استاندارد جمع‌آوری شدند و روایی آن‌ها با روایی محتوایی، همگرا و واگرا و پایایی آن‌ها با پایایی ترکیبی و آلفای کرونباخ بررسی موردبررسی قرار گرفت. تحلیل داده‌ها با استفاده از روش حداقل مربعات جزئی و نرم‌افزار Smart PLS انجام گرفت . نتایج نشان داد سرمایه اجتماعی تأثیر مثبت و معناداری بر مدیریت دانش، نوآوری باز و کیفیت دانش ادراک‌شده دارد. مدیریت دانش و نوآوری باز نیز رابطه مثبت و معناداری با توسعه پایدار و بهبود موقعیت رقابتی نشان دادند. همچنین این متغیرها نقش میانجی مؤثری در انتقال اثر سرمایه اجتماعی به توسعه پایدار ایفا کردند. پنهان‌کاری دانش، روابط بین سرمایه اجتماعی، کیفیت دانش ادراک‌شده و توسعه پایدار را منفی تعدیل کرد، درحالی‌که رهبری جامعه اثر تقویت‌کننده‌ای بر رابطه مدیریت دانش و توسعه پایدار داشت . نتایج پژوهش نشان داد که سرمایۀ اجتماعی در ابعاد ساختاری، رابطه‌ای و شناختی، بستر اصلی تسهیم دانش و توسعه نوآوری باز را در جوامع محلی فراهم می‌آورد. این عامل از طریق تقویت فرایندهای دانشی و نوآورانه، نقش مهمی در تحقق توسعه پایدار و ارتقای موقعیت رقابتی ایفا می‌کند. یافته‌ها همچنین حاکی از آن است که مدیریت دانش، نوآوری باز و کیفیت دانش ادراک‌شده، سازوکارهای اصلی انتقال اثر سرمایه اجتماعی هستند. بر این اساس، برای فعال‌سازی ظرفیت‌های دانشی، کاهش پنهان‌کاری دانش و تقویت رهبری جامعه امری ضروری به نظر می‌رسد؛ ازاین‌رو، توصیه می‌شود مدیران و سیاست‌گذاران بر توسعه سرمایۀ اجتماعی، تقویت سازوکارهای دانشی و ترویج سبک رهبری در بازارهای محلی تمرکز کنند .