اصول طراحی فعال؛ الگوی مسکن به منظور افزایش فعالیت بدنی (مطالعه موردی: خانه‌های کاشان)

نویسندگان

1 گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران

2 استادیار، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه قم

3 استادیار، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران .

doi
10.71571/pah.2025.1215887
چکیده

هدف: فعالیت بدنی ناکافی یکی از دلایل اصلی مرگ‌ومیر زودرس از طریق افزایش بار بیماری‌های غیرواگیر است. سازمان جهانی بهداشت در صدد کاهش 15 درصدی شیوع جهانی کم‌تحرکی تا سال 2030 از طریق برنامه‌های راهبردی است. تحقق این اهداف نیاز به اقدامات و مداخلات حوزه‌های درگیر در سبک زندگی افراد دارد. اولین مکانی که شیوه زندگی افراد در آن شکل میگیرد، محل سکونت یا خانه است. هدف از پژوهش حاضر بررسی میزان و امکان تحرک جسمی در خانه‌های سنتی و معاصر است. روش: این پژوهش با رویکرد ترکیبی با استدلال منطقی و تحلیل کمی محیط-رفتار است. برای بومی‌سازی رویکرد طراحی فعال، طیفی از خانه‌های بستر کاشان با روش تحلیلی-توصیفی مورد ارزیابی قرار گرفته تا از میان نمونه‌های موفق الگوهای طراحی مناسب شناسایی شود. یافته ها: بر پایه یافته‌های این پژوهش خانه‌های معاصر  نسبت به خانه‌های سنتی سکون‌آفرین‌تر هستند. الگوهای حرکت‌آفرین مسکن کاشان شامل تنوع در لکه گذاری و پراکندگی جانمایی فضاها، سلسله مراتب مفصل ورودی خانه، کاربرد استفاده از فضای باز میانی، جداسازی کامل زون خدماتی از زون اقامتی (جانمایی سلامت محور به جای سهل الوصول بودن فضاها)، استفاده از نیم‌طبقه برای عرصه‌بندی خصوصی فضاها، تنوع گونه فضاهای حرکتی شامل فضای باز و نیمه باز، عدم ادغام فضای سکون و فضای حرکتی، بهره‌گیری از عناصر و چشم‌انداز طبیعی در فضاهای حرکتی، افزایش جذابیت پله با جانمایی مناسب برای استفاده روزمره، نصب علائم انگیزشی برای تشویق استفاده از پله، نورپردازی و کاربرد شیشه‌های رنگی، کاهش ارتفاع برای طی مسیر راحت‌تر و با خستگی کمتر برای کودکان و افراد با قد کوتاه و متوسط.