شناسایی چالش ها و موانع گردشگری مذهبی در توسعه پایدار شهر مهران بر اساس مدل گراندد تئوری

نویسندگان

1 استادیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز ایران.

doi
10.30495/sarzamin.2023.71181.2079
چکیده

امروزه گردشگری به یکی از بزرگ‌ترین، جذاب‌ترین و پرمنفعت‌ترین صنایع در اقتصاد جهان تبدیل‌شده و محرک تغییرات مثبت در فضاهای جغرافیایی، از جمله فضاهای شهری قلمداد می‌شود. از این‌رو امروزه در اقتصاد بسیاری از کشورها مثل ایران که به صادرات تک‌محصولی مانند نفت وابسته هستند، توسعه گردشگری می‌تواند درآمدهای زیادی را تولید نماید. شهر مهران با برخورداری از موقعیت و پایانه مرزی و گمرکی پر اهمیت و کمترین فاصله با شهرهای مهم زیارتی و پایتخت سیاسی کشور عراق، با عملکرد غالب خدماتی بر مبنای صادرات، واردات و حمل و نقل کالا و مسافر؛ بویژه گردشگران مذهبیِ راهپیمایی عظیم اربعین و عتبات عالیات شناخته ‌شده است. به ‌طوری ‌که هرساله بالغ بر 70 درصد از گردشگران مذهبی چند میلیونی اربعین از شهر مهران تردد می کنند، لذا شناسایی موانع و عوامل بازدارنده‌ی توسعه گردشگری مذهبی در این شهر به عنوان هدف این پژوهش به منظور توسعه پایدار کالبدی، اقتصادی، اجتماعی - فرهنگی و محیطی آن از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. این پژوهش از نظر ماهیت، توصیفی- تحلیلی و از نظر هدف، کاربردی می‌باشد و داده‌ها و اطلاعات با استفاده از روش‌ کتابخانه‌ای و مصاحبۀ عمیق به ‌دست ‌آمده‌اند. روش مورد استفاده در این پژوهش، گراندد تئوری یا نظریۀ زمینه‌ای است. جامعۀ آماری این تحقیق شامل 18 نفر از افراد آگاه و متخصصی می‌باشد که در حوزه گردشگری مذهبی نیز فعالیت داشته و به شیوۀ نمونه‌گیری هدفمند انتخاب‌ شده‌اند. مصاحبه‌ با جامعۀ هدف تا زمان رسیدن به حد اشباع ادامه یافت و برای تجزیه‌ و تحلیل داده‌ها از روش تحلیل مضمون محتوا استفاده گردید. داده‌های حاصل از مصاحبه، کٌدگذاری سه‌گانه‌ی باز، محوری و انتخابی شد و از میان داده‌ها 53 مفهوم و 8 مقوله به دست آمد. نتایج این تحقیق حاکی از وجود ساختاری چهاربٌعدی بوده که شامل موانع؛ اقتصادی، اجتماعی- فرهنگی، زیرساختی - مدیریتی و محیطی می‌شود. نتایج این پژوهش می تواند به سیاست‌گذاران کمک می‌کند تا خط‌مشی‌ها و راهبردهای هوشمندانه‌تری در جهت رفع موانع یاد شده به منظور توسعه پایدار متقابل گردشگری مذهبی و شهری اتخاذ کنند.