کلیم کاشانی و صلحکل اکبرشاهی: تعامل یا تعارض؟ خوانشی بر مبنای اندیشۀ وحدت ادیان
نویسندگان
1 عضو هیأت علمی دانشگاه قم
2 دانشجوی دکتری ادبیات فارسی دانشگاه قم
doi
https://handle.test.datacite.org/10.83078/jrs.2025.1214304چکیده
در روزگار فرمانروایی اکبرشاه گورکانی، رویکردی به نام صلحکل شکل گرفت که مبتنی بر پذیرش همگانی و مدارای دینی بود و در پی آن، بسیاری از اندیشمندان، شاعران و متفکران در دربار اکبر به تبیین و بازنمایی این رویکرد پرداختند. یکی از برجستهترین شاعران این دوره، کلیم کاشانی است که شعر او آینهای از تحولات فکری، دینی و سیاسی عصر خویش بهشمار میآید. این مقاله با تمرکز بر مضامین دینی و بینافرهنگی در شعر کلیم، به بررسی نسبت میان اندیشه وحدت ادیان در تصوف اسلامی و سیاست صلحکل اکبرشاهی میپردازد. آیا کلیم، در شعر خود مدافع گفتوگوی ادیان و همزیستی دینی است یا منتقد اجرای این سیاست درباری؟ پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی و بینامتنی، نمونههایی از اشعار کلیم را واکاوی کرده و نشان میدهد که نگاه او به صلحکل، نه یکدست و ستایشگر، بلکه ترکیبی از تعامل، تأمل و در مواردی تعارض است. همچنین، پیوند میان سنت عرفانی اسلامی با اندیشههای دینی دربار اکبرشاه در شعر کلیم، بستر مناسبی برای تحلیل گفتمان وحدتگرایانه در ادبیات فارسی فراهم میآورد.
