فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نهاد دینی در طول تاریخ همواره کوشیده است تا مرز میان معرفت مشروع و تجربه های شخصی معنوی را روشن سازد و عرفان یکی از مهمترین عرصه های این تقابل بوده است. پژوهش حاضر با رویکردی تطبیقی به بررسی مواجهه نهاد دینی با عرفان دردو نمونۀ تاریخی می پردازد: نقد کلیسا بر آموزه های مایستر اکهارت در مسیحیت قرون میانه و نقد ابن جوزی بر صوفیه در سنت اسلامی. این مطالعه با بهره گیری از روش تحلیل متنی و گفتمان پژوهی، مضامین اصلی نقدها را استخراج و مقایسه می کند. یافته ها نشان می دهد که در هر دو سنت، نهاد دینی، عرفان را تهدیدی برای انسجام الهیاتی نظم اعتقادی و اقتدار نهادی تلقی کرده و با مفاهیمی چون بدعت و انحراف به نقد آن پرداخته است. در سطحی عمیق تر این مواجهه بیانگر بحران مشروعیت معرفتی در برابر تجربه های عرفانی مستقل از ساختار نهادی است. با این حال، تفاوت در بنیان های الهیاتی ساختار قدرت و نظام اقتدار دینی، موجب تفاوت در شیوه و پیامدهای این مواجهه شده است. در نتیجه واکنش کلیسا و ابن جوزی را می توان حاصل تنشی پایدار میان "صیانت از ایمان" و "حفظ اقتدار نهاد دینی" دانست.