معرفی و بررسی کلیات دیوان عبدالرحمن مشفقی بخارایی
نویسندگان
1 دانش آموخته کارشناسی ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران
doi
چکیده
عبدالرحمن مشفقی بخارایی، شاعر صاحبنام ماوراءالنهر، در نیمۀ نخست قرن دهم به دنیا آمد. وی در روزگاری میزیست که حکّام و ملوکالطوایف، در سایۀ حکومت صفوی در ایران حکم میراندند. وی در ملازمت دربار شیبانیان بود؛ این ملازمت دیری نپایید و مشفقی شاعر، سمرقند را به سبب نفاق امرا ترک کرد و به لاهور رفت و ملازم اکبرشاه گورکانی شد. اقامت در لاهور و هند به زودی برای شاعر به پایان رسید، دوباره به ماوراءالنهر رفت و به حضور عبداللهخانِ شیبانی رسید و به مقام ملکالشعرایی دربار منصوب شد تا زمانی که وفات یافت. بر اساس یافتههای این پژوهش؛ شعر مشفقی عاری از تعقیدات تلفظی و معنوی است و به لحاظ مضمونآفرینی، طنازی در شعر و تنوع قوالب شعری نیز درخور توجه است. در شعر او ایراد دستوری و ترکیبسازی کمتر دیده میشود. خلاقیت وی در قالبسازیهای نو در شعر است: مانند مثلث مرکب، قصیدۀ ترکیبمستزاد و مخمّس تضمین. او برخلاف دیگر شعرای وقوعی، با لقبهایی مانند کلوچهپز، قصاب، شاطر و... که در این عصر به وفور یافت میشود، دغدغهای فراتر از تفنّن شعری داشت؛ برخی از تذکرهنویسان او را «سلمانِ عصر» خواندهاند. مشفقی عمر پنجاه سالۀ خود را در اوج مکتب وقوع و تکوّن سبک هندی گذراند. یافتههای این مقاله پس از بررسی و تدقیق نسخۀ منقّح کلیات دیوان مشفی با مقابلۀ شش نسخه بدل بود و اجمالاً سعی شده است که تا حد امکان به معرفی شاعر و آثاراش پرداخته شود.
