درآمدی بر تاریخ مفهومی شهروندی؛ از تصوری فضیلت مدارانه تا برداشتی حق بنیاد
نویسندگان
1 استاد، گروه علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران- گروه علوم سیاسی
doi
چکیده
امروزه رعایت حقوق شهروندی یکی از سنجههای حکمرانیهای مردمسالار و نیز کارآمدی نظام-های سیاسی به شمار میآید. در گذشته چنین تصوری از حقوق برای همه اتباع یک حکومت وجود نداشت. در واقع، حقهای محدودی برای برخی از گروهها در بعضی از جوامع وجود داشت. در تاریخ فکر سیاسی، برداشتهای متنوعی از مفهوم شهروندی صورت پذیرفته تاجاییکه از تصوری فضیلت-مدارانه و مبتنی بر اخلاق مشارکت، به برداشتی حقمدارانه و مبتنی بر قانون موضوعه تحول یافته است. شهروندی از مفاهیم کلیدی در تاریخ اندیشه سیاسی غرب است که در بستر سنتهای فکری گوناگونی، بازتاب زمینههای متفاوت سیاسی و اجتماعی از دوران باستان تاکنون بوده است. نوشتار حاضر درپی پاسخ به این پرسش است که چگونه صرف عضویت در یک جامعه سیاسی به عنوان ملاک برخورداری از برخی حقوق تحت عنوان حقوق شهروندی شده است؟ با بهرهگیری از تاریخ مفهومی به مثابه یک روش در تاریخ فکر سیاسی، این مدعا تقویت میگردد که تحول و دگردیسی در مفهوم حق، پیامدهایی برای اندیشه سیاسی داشته که یکی از آنها پیدایش حقوق شهروندی برابرگرایانه است.