فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

فرقه اسماعیلیه به‌عنوان یکی از شاخه‌های فعال تشیع، نقش مهمی در گسترش اندیشه‌های شیعی در هند داشت. در این میان، دولت اسماعیلی‌مذهب مولتان در قرون چهارم و پنجم هجری، با موقعیت جغرافیایی راهبردی و ارتباط نزدیک با شبکه دعوت اسماعیلی، به مرکز محوری نفوذ مذهبی و فرهنگی تبدیل شد. اسماعیلیان در این منطقه دولتی پایدار تأسیس کردند که چندین دهه دوام یافت و با وجود گستره محدود، تأثیر سیاسی و مذهبی گسترده‌ای بر مناطق اطراف داشت. از طریق داعیان سازمان‌یافته، آموزه‌های شیعی در سراسر شبه‌قاره هند ترویج شد و زمینه نفوذ فرهنگی اسماعیلیان فراهم گردید. این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و بر پایه منابع تاریخی و تحقیقات معاصر انجام شده است. پرسش اصلی آن است که اسماعیلیان از چه راهبردها و سازوکارهایی برای ترویج اندیشه‌های شیعی در هند بهره بردند و نقش حکومت مولتان در این فرایند چه بود؟ یافته‌ها نشان می‌دهد که سازمان منسجم دعوت اسماعیلی، تعامل با بافت اجتماعی هند و تسامح مذهبی حاکمان مولتان، زمینه نفوذ گسترده آموزه‌های شیعی را فراهم کرد. هرچند این دولت در نهایت به‌دست غزنویان سرکوب شد، اما میراث فکری و فرهنگی آن در تداوم تشیع و گسترش تمدن اسلامی در شبه‌قاره هند تأثیری پایدار بر جای نهاد.