اثرات اصلاحات ارضی و اصول انقلاب سفید بر بخش صنعت در حکومت محمدرضاشاه پهلوی
نویسندگان
1 گروه تاریخ، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 گروه تاریخ، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران. ایران.
3 گروه تاریخ، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
doi
https://doi.org/10.82381/mosk.2026.1226000چکیده
اجرای برنامه اصلاحات ارضی و اصول انقلاب سفید در دهه 1340، بهعنوان یکی از نقاط عطف تاریخ معاصر ایران، تحولات مثبت و منفی گستردهای را در بخشهای مختلف اقتصادی و اجتماعی جامعه در پی داشت. بخش عمدهای از این برنامه بر بخش کشاورزی متمرکز بود، اما بهطور قطع پیامدهای اجرای آن به دیگر بخشها، بهویژه بخش صنعت، که رابطهای متقابل با کشاورزی داشت، منتقل میشد. مسأله این پژوهش واکاوی اثرپذیری بخش صنعت از اصلاحات دهه 1340 با تأکید بر وجوه منفی آن است و تلاش دارد به این پرسش پاسخ دهد که نتایج منفی اصلاحات ارضی و اصول مکمل آن بر بخش صنعت چه بودهاند؟ برای پاسخ به این پرسش از روش توصیفی– تحلیلی با تکیه بر اسناد و منابع تاریخی استفاده شده است. یافتههای این پژوهش نشان از آن دارند که اصلاحات ارضی موجب ناترازی و کاهش ورود مواد خام از بخش کشاورزی به بخش صنعت، کاهش تولید ماشینآلات صنعتی و همچنین انتقال ناکارآمد نیروی کار کشاورزی به بخش صنعت شد. همچنین اصل «فروش سهام کارخانههای دولتی و گسترش مالکیت واحدهای تولیدی»، موجب سرمایهگذاریهای وابسته به دولت شد و در نهایت اصل «سهیمشدن کارگران در سود کارخانهها»، بهجای ایجاد تحول ساختاری، به ابزاری سیاسی برای کنترل نیروی کار و جذب حمایت آنها مبدل شد.
