مقایسه تثلیت در آفرینش از دیدگاه ابن عربی و مسیحیت
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری عرفان اسلامی،واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاداسلامی، تهران،ایران.
2 استاد گروه عرفان اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران،
doi
چکیده
در کلام جدید و فلسفة دین، جهان را علت غایی آفرینش در نظر میگیرند و رابطة جهان و خداوند را به گونهای پس از آفرینش قطع مینمایند. دریافت فهم صحیحی از آفرینش و چگونگی رابطه خداوند با عالم و عدم جدایی این دو از یکدیگر از ضرورتهایی است که میبایست به اثبات برسد تا زندگی انسان در این عالم معنا پیدا کند. در اکثر سنتهای مذهبی و نظامهای فلسفی و برخی از ادیان، سه گانههایی در ارتباط با نیروهای خداوند متعال میتوان یافت که تثلیت را به عنوان یک نماد ظهور کامل قدرت الهی در جهان معرفی مینمایند. در ایمان مسیحیت تثلیت از آموزههای اصلی در الهیات مسیحی است که عیسی را مایة نجات بشر و روح القدوس را رابطة این نجات با ذات (پدر) معرفی میکند. در میان عارفان مسلمان ابن عربی در هستیشناسی خود نوعی تثلیت را در امر آفرینش الهی بیان میکند که از آن میتوان پدیدة صدور کثرت از وحدت را تبیین نمود. ابن عربی علاوه بر بیان دیدگاه عرفا مانند بحث حقیقت محمدیه و عشق برای تبیین آفرینش از قضایای منطقی مانند صغری و کبری و حد وسط استفاده برده و محور اساسی کار خود را بر مبنای اسماء بنا نهاده است و به غیر از فاعل به قابل نیز پرداخته و نیمی از خلقت را به قبول همت قابل میداند. بدین لحاظ بحث فردیت و تثلیت را مطرح میکند تا چگونگی ظهور کثرت از وحدت را به نوعی بیان نماید و برای بیان این مطلب به مثالهای مختلفی مانند علم و عالم و معلوم، عقل و عاقل و معقول، عشق و عاشق و معشوق، فعل و فاعل و مفعول اشاره میکند. او تثلیت را هم از طرف فاعل میگیرد و هم از طرف قابل و هر یک را مقابل یکدیگر قرار میدهد چنانکه ذات- اراده و قول را در برابر اعیان ثابته- پذیرش (سماع) و تسلیم میآورد و از این طریق چگونگی صدور کثرت از وحدت را تبیین مینماید.
