تحلیل دیدگاه‌های عرفانی شیخ احمد جام

نویسندگان

1 دانشیارگروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. نویسنده مسئول: yosefaali@pnu.ac.ir

2 دانشیارگروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

3 استادیارگروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم و فنون فارابی، تهران، ایران.

doi
https://doi.org/10.71502/mysticism.2025.1192904
چکیده

در این مقاله دربارة عرفان، تصوف، چندبُعدی و چندمرحله¬¬¬ای بودن آن در دیدگاه شیخ احمد جام، عارف قرن پنجم و ششم (440- 536 ه.ق.) بحث¬می¬شود. هدف پژوهش، بازخوانی، نقد و تفسیر متن آثار او و یافتن سرفصل¬های عرفانی یا معرفتی است. یافته¬های مهم پژوهش عبارت از این است که ساختار مدون و الگویافته¬ای در نظریات عرفانی شیخ جام وجود دارد. برخی از آن¬ها در دیدگاه وی به گونة خاصی تعریف¬شده و برای به¬کارگرفتن تعدادی از رکن¬های عرفانی تأکید بیشتری شده¬است. شیخ جام، عمدتاً عمل¬گرا است و همواره ¬خواسته¬است تا نظریه¬هایش به مرحلة عمل درآید. بدین¬جهت در سخن خود نیز به عملی¬شدن اصرار می¬ورزد. روش پژوهش مقاله برپایة روش تحلیلی ـ توصیفی (Descriptive - Analytical) است که براساس رویکرد اسنادی (Documentary)، مواد، مؤلفّه¬ها (Components) و مبانی ساختارشناسی بررسی¬می¬شود.