بازشناسی ویژگیهای منحصر به فرد ساخت سکونتگاههای روستایی دستکند ایران ( نمونه موردی: مجموعه میراث جهانی روستای میمند، شهربابک، استان کرمان)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری مرمت و احیا بناها و بافتهای تاریخی دانشگاه هنر اصفهان
2 دانشیار دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، ایران
3 دانشیار دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت تهران، ایران
doi
چکیده
شناخت سکونتگاههای دستکند به مثابه یک پدیده ویژه در معماری روستایی به عنوان پیشنیاز برای حفاظت از این میراث ضروریست. برای شناخت همهجانبه لازم است ابتدا به شناسایی مؤلفههایی پرداخت که بر شکلگیری و تکامل این پدیده نقش داشتهاند. معماری دستکند به عنوان گونهای ناشناخته از معماری بومی است که ماهیت آن با آنچه در مورد واژه معماری در ذهن است، متفاوت میباشد. این معماری به دلیل عدم استفاده از مصالح آزاد و روند خلق متفاوت، نوعی تناقض را در میان گونههای معماری بومی داراست. خلق فضا با استفاده از منفیسازی در توده سنگی، اساسیترین فنّ این معماری است. نمونههای ارزشمند با کارکردهای متنوع همانند: آیینی، خدماتی و مسکونی در سراسر کشور ایران به چشم میخورد، به خصوص اقلیم سردسیر به دلیل تناسب کالبدی این معماری با شرایط اقلیمی، پذیرای بیشترین سکونتگاههای دستکند است. این پژوهش با طرح این پرسش که چه چیزی این معماری را نسبت یه سایر گونههای معماری بومی متفاوت ساخته، از طریق مطالعه موارد متعدد سکونتگاههای دستکند به بازشناسی ویژگیهای اختصاصی آن میپردازد. میمند به عنوان بزرگترین مجموعه مسکونی دستکند مورد اصلی مطالعه میباشد. با گزینش 60 بنای آن در طی یک فرآیند تجربی، ویژگیهای: طراحی، معیشتی و زیست محیطی که کمتر مورد توجهاند، ارزیابی شدهاند. قیاس این ویژگیها با موارد مشابه در معماری ساخت، تفاوتهای جدّی این دو را نمایان ساخته است. یافتههای پژوهش در استانداردهای طراحی اقلیمی و فناوری علاوه بر تکمیل شناخت از این گونه خاص، در تدوین معیارهایی برای ساخت این بناها در عصر حاضر یاریرسان میباشد. نتایج حاصل از این پژوهش میتواند به راهکاری روششناختی برای مطالعه سایر نمونهها ختم شود و همچنین به درک صحیح از این پدیده یاری رساند تا بر مبنای آن مبانی حفاظت از آن نیز بدست آید.
