نگاه سیدحیدرآملی به اخلاق در سلوک عرفانی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تصوف و عرفان اسلامی، دانشگاه سمنان، ایران.

2 استادیار گروه ادیان و عرفان، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. نویسنده مسئول: tavakoli.t@pnu.ac.ir

doi
https://doi.org/10.71502/mysticism.2025.1199828
چکیده

با توجه به اهمیت اخلاق در سیر و سلوک، این پژوهش به بررسی دیدگاه کلی سیدحیدر آملی درباره نقش اخلاق در سلوک عرفانی و معرفی رویکرد تلفیقی ایشان به اخلاق می¬پردازد. پژوهش با رویکردی توصیفی–تحلیلی و به روش کتابخانه¬ای انجام¬شده¬است. یافته¬ها حاکی است که از منظر سیدحیدر آملی اخلاق دارای جایگاهی اساسی در نظام سلوکی می¬باشد که وی از آن به تخلق به اخلاق الله یادمی¬کند. اخلاق معرفی¬شده توسط آملی با توجه به اهمیتی که او برای »حد وسط« به عنوان »صراط مستقیم« قائل است، اخلاقی با رویکردی تلفیقی و با محوریت اخلاق فلسفی می¬باشد که اصول و فروع آن به آیات و روایات اسلامی مزیّن¬شده و هدف آن رساندن سالک به مراحل بالای سلوک و فنای وی در مراتب توحید است. نتیجه: آن است که آملی هریک از اصول چهارگانه اخلاق فلسفی را از مقتضیات رسیدن و فانی شدن در چهار مرتبه توحید می¬داند. وی با دسته بندی فضایل اخلاقی جزئی در ذیل اصول عفت، شجاعت، حکمت و عدالت برای رسیدن به مرتبه¬ای از مراتب چهارگانه توحید یعنی توحید اسمائی، صفاتی، ذاتی و افعالی به آن جنبه عرفانی داده¬است.