رگه های عرفان در دیوان اظهری شیرازی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیّات فارسی، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران.
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران.
3 استاد گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
doi
https://doi.org/10.71502/mysticism.2025.1199831چکیده
در بین گذشتگان، ادیان گوناگونی پدیدمیآمد. هریک از این ادیان دارای اعمال و ادعیهای برای تقرّب به درگاه معبود خود بودند. هنگام انجام این اعمال، اصطلاحات خاصی متناسب با آن زبان و دین نیز به وجودمیآمد. این عامل سبب شد تا دانشی پدیدآید که در سالهای آینده با نام «عرفان» از آن یادشود. این دانش در آثار قدمایی که مایل بدان بودند نیز راه یافت و اصطلاحات خاص آن را در کتابهایی مجزّا شرح دادند و برخی نیز فقط به واردکردن آن واژهها در بین سخنان خود بسنده کردند که با استخراج آنها میتوان دانست که شخص موردنظر چه تمایلاتی از دیدگاه دانش عرفان داشته است. یکی از این اشخاص که در این پژوهش بررسی خواهدشد اظهری شیرازی است. دراین پژوهش با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی، نخست، واژهای را که در دیوان اظهری شیرازی یافتهایم، با مراجعه به منابع عرفانی، شرح کرده و سپس سخن اظهری را در این باره نوشته و در ادامه به تحلیل سخن اوخواهیم پرداخت. با انجام این پژوهش تبیین خواهیم کرد که در دیوان اشعارِ یکی از شعرای دورۀ صفوی که در قرن یازدهم میزیسته است چه میزان واژههای عرفانی به کاررفته، این کاربرد تا چه اندازه پررنگ بوده و علاوه بر آن شاعر موردنظر به کدام نوع عرفان (صَحو یا سُکر) تمایل داشته است که این امر در نهایت برای شناخت هرچه بیشتر فرهنگ ایران در دوران صفوی سودمند خواهدبود.
