تجلّی تعالیم فلسفی- عرفانی فلوطین در الهی¬نامۀ عطار نیشابوری

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.

3 استادیار گروه زبان وادبیات فارسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاداسلامی، زنجان، ایران.

doi
https://doi.org/10.71502/mysticism.2025.1199843
چکیده

فلوطین معروف¬ترین فیلسوف عارف مسلک فلسفۀ ¬نوافلاطونی است که در نزد حکما و فلاسفه¬ اسلامی به شیخ¬الیونانی شهرت دارد. این نظام فلسفی از طریق نشر و ترجمۀ آثار نوافلاطونیان به-خصوص آموزه¬های فلوطین، وارد دنیای اسلام شد و در فلسفه و عرفان اسلامی و ایرانی نفوذیافت. در این میان، تعالیم نوافلاطونی در آثار واصلان و جویندگان معرفت، چون: سنایی، ¬عطار، مولوی و ... بیشتر نمودیافته¬است. عطار نیشابوری که تصویرگر اندیشه¬ها و مفاهیم دلکش و نغز عرفانی است، از زبان شعر بهره¬می¬جوید تا با بیان حکایت¬های تمثیلی و رمزی، تعالیم عارفانۀ خویش را به مخاطبان عرضه¬دارد. مثنوی الهی¬نامه، جهان¬بینی شاعر را به¬نمایش¬می¬گذارد و انعکاس سیر درونی او است. او در این اثر به¬صورت ماهرانه اندیشه¬های تعالی¬گرایانۀ خود را با رویکردی غایت¬شناسانه بیان¬می¬کند و اصول بنیادین وجود و معرفت¬شناسی را با اشاراتی به نظریۀ فلوطین تبیین و تشریح می¬کند. ازاین¬رو، نگارنده مقاله تلاش¬دارد تا با روش تحلیلی توصیفی، به بازتاب اندیشه¬های فلسفی- عرفانی فلوطین در این منظومه¬ بپردازد و هدف آن، به¬تصویرکشیدن وجوه اشتراکات تعالیم عرفانی و ذوقی فلوطین و عطار در بیان موضوعات اساسی چون احد، عقل و روح است.