تحلیل عرفانی مفهوم الست در آثار منظوم عطار

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران.نویسنده مسئول: Siavash.moradi@iauh.ac.ir

2 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران.

doi
https://doi.org/10.71502/mysticism.2025.1199851
چکیده

عالم ذر یا الست برای هر انسانی منحصربه¬فرد است.بدین معنا که قبل از این که کالبد جسمی او پای در این جهان نهد، به لحاظ روحانی میثاقی با پروردگار می¬بندد.عالم الست قابل ¬رؤیت و مشاهده نمی¬باشد.حال چگونه آن را درک¬کنیم، از این که آدمی ذاتاً پاک ومنزه به عالم می¬آید اما با توجه به شرایط و آزمونی که از طرف خداوند برای او رقم¬می¬خورد، گاهی قادر به مبارزه با نفس خاطی نیست و به چاه ذلت سقوط¬می¬کند. اما زمان توبه ،همان بازگشت به عالم الست است. لحظه¬ای که پیام¬های الهی را دریافت¬می¬کند و از نو با پروردگار خویش پیمان¬می¬بندد. معنای الست برگرفته از آیه کریمه قرآن است، که می‌فرماید: أَلَسْتُ بِرَبِّکُمْ قَالُوا بَلَى. در عرفان و ادبیات و متون عرفانی به این مهم بسیار پرداخته‌شده¬است. شاعران و عارفان و فلاسفه از منظر خود این موضوع را موردبررسی قرارداده‌اند و همه متّفق¬القول به یک نتیجه رسیده‌اند که الست همان بی¬زمانی است که در آن خداوند اراده¬کرد بر بنده خود نمایان¬کند ربّانیت خویش را و اقرار بگیرد از وی بندگی در برابر حضرت احدیّت. در این پژوهش سعی بر آن شده‌است که پس از واکاوی اجمالی درباره واژه الست و بررسی آن از دیدگاه فلسفه وعرفان، وبیان نظریه¬ها، و نگاه عطار به این مهم مورد کاوش قرارگیرد.

کلیدواژه‌ها