تأثیر تجارب عرفانی بر پارادوکس‌های غزلیات مولوی و حافظ شیرازی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحدشیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران.

2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحدشیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران.

3 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحدشیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران.

doi
https://doi.org/10.71502/mysticism.2025.1199932
چکیده

تأثیر عرفان اسلامی بر شاعران و نویسندگان باعث¬گردیده که آنان بتوانند با بهره‌گیری از امکانات زبانی و بیانی و استفاده از صور خیال، تجارب عرفانی را برجسته¬نمایند؛ یکی از آرایه‌های معنوی که مولوی و حافظ شیرازی برای این امر و انتقال مفاهیم پیچیدة عرفانی مورداستفاده قرارداده‌اند، پارادوکس است. در این تحقیق که به¬روش توصیفی - تحلیلی صورت¬گرفته¬است، نگارنده، تأثیر تجارب عرفانی بر پارادوکس‌های مولوی و حافظ شیرازی را بررسی¬کرده¬است؛ نتایج تحقیق حاکی از آن است که به¬نظر مولوی و حافظ، لفظ در انتقال معنا ناتوان است و تجارب عرفانی، برای نامحرمان درگاه معرفت الهی غیرقابل‌فهم و غیرقابل‌توصیف است؛ همین امر باعث¬گردیده که زبان، رمزی و پارادوکسی شود، همچنین این دو شاعر با بیان پارادوکسی، بر این نکته تأکیددارند که در متناقض‌نماها نه‌تنها تضادی وجودندارد، بلکه جمله و یا ترکیبات پارادوکسی، مفاهیم و تجربیات عرفانی را کامل و قابل‌فهم می‌نمایند.