بررسی و تحلیل عناصر درون¬ساز عرفانی در اشعارخاکی سلیمانیّه‌ای

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبيّات فارسي، واحد خوی، دانشگاه آزاد اسلامی، خوی، ایران.

2 استادیارگروه زبان و ادبيّات فارسي، واحد خوی، دانشگاه آزاد اسلامی، خوی، ایران. نویسنده مسئول: sha_hasanzadeh@yahoo.com

3 استادیارگروه زبان و ادبيّات فارسي، واحد خوی، دانشگاه آزاد اسلامی، خوی، ایران.

doi
https://doi.org/10.71502/mysticism.2025.1202088
چکیده

ملاّمحمّد خاکی سلیمانیّه‌ای ادیب، فاضل و صوفی اهل طریقت نقشبندیّه، عالم و شاعر دوره معاصر است. او در روستاي احمدبرنده شهرزور از توابع شهر حلبچه استان سلیمانیه عراق به سال 1261 قمري متولّدشد. وی به دو زبان فارسي و کُردی شعر سروده¬است و دو اثر شعری از وی باقی¬مانده¬است. نسخة ديوان اشعار فارسي خاكي موجود است و اين نسخه شامل 100 صفحه و در 1114 بیت در شهر سليمانيه عراق توسّط فردي به نام عبدالرّحمن حسيني كتابت¬شده¬است. آنچه مسلّم است، خاکی با آثار شاعران کلاسیک زبان فارسی آشنایی داشته¬است و یکی از شاعرانی که خاکی به شعر وی نظرداشته حافظ شیرازی است. بیشتر ابیات خاکی محتوایی اخلاقی، دینی و عرفانی دارند. زبان شاعر ساده و روان و قابل¬درک است. سلوک صوفیانه وی که تحت¬تأثیر نقشبندیّه می‌باشد. با چراغ عقل راه عرفانی خود را در اشعار خویش پدیدارساخته و تزویر را سدّ راه کمال معرّفی¬می‌کند و چاره برداشتن موانع این راه را در کنترل نفس متذکرمی‌شود. خلوص و صداقت انسانی را ، راه اعتلای مقام انسانی می‌داند. عشق را تمامیّت راه هستی قلمدادمی‌کند و در عرصة معرفت رندی را در میان صفه صفا ناظر عمل خود می‌داند. روش تحقیق این مقاله نظری تحلیلی بوده وهدف آن بیان نظرات خاکی به¬کمک اصطلاحات عرفانی در اشعار وی است تا اثبات¬کند شاعر سعی¬کرده در فضای غبارآلود فکری زمان خود، راه هدایت برای مریدانش به¬وجودآورد و در این راه با توجه به نتایج پژوهش سرانجامی زیبا به¬تصویرکشیده¬است.