مبـانی عرفان و تصوف در قطعات انوری

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.

3 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران. نویسنده مسئول: arian.h@iau.ac.ir

doi
https://doi.org/10.71502/mysticism-2025-1209981
چکیده

اگرچه اکثر صاحب¬نظران معتقدند که میان انوری و تصوف کوچکترین رابطه¬ای نیست، اما تأثیر عام تصوف در عصر انوری از سویی و بررسی دقیق اشعار وی از دیگرسو نشان¬می¬دهد که وی نه¬تنها درغزلیات خود بلکه در برخی رباعیاتش چهره¬ای عارفانه از خود به نمایش گذاشته¬است، در قطعات نیز که درون¬مایه غالب آن¬ها مدح و هجو و هزل است، این بهره¬گیری از نمادها و نشانه¬های عرفان و تصوف مشهود است. با این که روایی مضامین صوفیانه یا عارفانه دراشعار انوری لزوماً گواه بر گرایش عارفانه و تصدیق مبانی تصوف و عرفان نیست و شعرهای قلندری و صوفیانه¬اش محصول تحولی در زندگی او نبوده اما به یقین نمی¬توان تسلط وی برعلوم دینی وتأثیرپذیری¬اش از اندیشه¬ها و مبانی عرفانی را انکارکرد. با تأمل و تعمق در مضامین قطعات انوری این نتیجه حاصل¬شد که کاربرد اصطلاحات و رموز صوفیانه و اندیشه¬ها و مضامین عرفانی در این بخش از سروده¬های وی کاملاً مشهود است و این امر ما را بر آن داشت تا در پژوهش حاضر قطعات او را از این منظر بنگریم و میزان تأثیرپذیری او را از مسأله فراگیر عرفان و تصوف با دقت بیشتری نشان¬دهیم. کلیدواژه‌ها: عرفان و تصوف، انوری، قطعات.

کلیدواژه‌ها