فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تجربه‌های عرفانی به عنوان پدیده‌هایی شخصی و درونی، همواره مورد توجه عارفان و پژوهشگران حوزه معنویت بوده‌اند. در این پژوهش، ویژگی‌های تجارب عرفانی از دیدگاه علامه حسن‌زاده آملی با رویکردی پدیدارشناسانه بررسی¬شده¬است. بدین منظور، با استفاده از روش پژوهش کیفی از نوع پدیدارشناسی، روایت‌های دست‌اول علامه حسن‌زاده آملی از مکاشفات و مشاهدات عرفانی ایشان (به¬ویژه آنچه در آثار هزار و یک نکته و انسان در عرف عرفان نقل¬شده¬است) گردآوری و تحلیل گردید. گام‌های این روش شامل جمع‌آوری داده‌های متنی، افق‌گشایی (استخراج گزاره‌های معنادار)، کدگذاری باز، خوشه‌بندی معانی، استخراج مضامین مشترک و نهایتاً ترسیم ساختار جوهره تجربه‌های عرفانی بوده¬است. یافته‌های پژوهش نشان¬می‌دهد که تجربه‌های عرفانی حسن‌زاده آملی دارای مضامین محوری مشترکی هستند؛ از جمله: شرایط و زمینه‌های ویژه (خلوت، مراقبه و اذکار خاص)، پدیده‌های حسی-ادراکی فوق‌العاده (مانند رؤیاهای صادقه، اصوات و انوار غیبی)، حالت‌های عاطفی عمیق (شوق و ابتهاج معنوی یا هیبت و حیرت قدسی)، دریافت‌های معرفتی و الهامات (فهم مضامین قرآنی، دریافت پیام‌های رمزآلود) و بیان‌ناپذیری (ناتوانی در توصیف کامل تجربه و استفاده از تمثیل و شعر برای انتقال آن). همچنین مقایسه تطبیقی با تجارب عرفانی برخی عرفای بزرگ مسلمان (از جمله مولوی، محی‌الدین ابن‌عربی، نجم‌الدین رازی و صدرالدین قونوی) حاکی از آن است که در عین اشتراک این تجارب در عناصر بنیادی یادشده, هر عارف بر جنبه‌هایی خاص تأکیدنموده که متأثر از مشرب فکری و سنت معنوی اوست. پس تجربه‌های عرفانی حسن‌زاده آملی در چهارچوب آموزه‌های عرفان اسلامی تفسیرشده¬است و عناصر مشترک با تجارب عرفای بزرگ دارد. کلیدواژه‌ها: تجربه عرفانی، پدیدارشناسی، حسن‌زاده آملی، عرفان اسلامی، مقایسه تطبیقی.