خود و خودباوری عرفانی در مرصاد‌العباد با رویکرد نظریة معنای زندگی ویکتور فرانکل

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی ، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.

3 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران. نویسنده مسئول: arian.h@iau.ac.ir

doi
https://doi.org/10.71502/mysticism-2025-1215216
چکیده

این پژوهش تلاش¬دارد به مُداقه‌ای مختصر و منطبق بر منطقی علمی از طریقِ تحلیل و بررسیِ مفهومِ «خود» و «خودباوری» درکتاب نفیس مرصاد‌العباد اثر شیخِ عارف‌مسلک نجم‌الدین رازی (دایه) بپردازد و می‌کوشد تا آن را با نظریة «معنای زندگی» ویکتور فرانکل آلمانی، تطبیق¬دهد. نجم دایه، خودشناسی و خودباوری را از اساسی‌ترین عناصر مسیر سلوکِ معنوی می‌داند و بر این مهم تأکیددارد که بدون شناختِ خود و خویشتنِ خویش، دست‌یابی به معرفتِ ایزدی و قُرب الهی به-هیچ¬وجه، ممکن نیست. این نگاهِ والا و اندیشۀ متعالی رازی در راستای آموزه‌های دانشمند حوزة روان‌پزشکی فرانکل صاحب نظریة معنای زندگی قرارمی‌گیرد که رسیدن به معنای زندگی را برای هر فرد و جامعه، عاملی تعیین‌کننده در رشد و تحقّقِ خود به¬مثابة انسان، می‌داند. فرانکل معتقد است که انسان در مواجهه با چالش‌های گوناگون می‌تواند با یافتنِ معنا در موقعیت‌‌های مختلفِ زندگی بشری، به ترقّی فردی و تعالی روحی و کمالِ اجتماعی برسد. این مطالعه نشان¬می‌دهد که هم در عرفان اسلامی و هم در حیطة روان‌کاویِ معنوی، خودشناسی به‌عنوان اصلی‌ترین مسیرِ درست برای یافتن معنا و تحقّقِ باوری قلبی و معرفت‌نهاد از خود، مورد تأکید و تعمیق قرارگرفته¬است. تطبیقِ این دو دیدگاهِ ارزشمند، نکات مشترک بینش‌های معنوی شرقی و پارامترهای روان‌شناختی غربی را برجسته¬کرده و ضرورتِ توجّه به بُعدِ متافیزیکی و مآثر عرفانی در راستای رشدِ فردی و ارتقای مناسبات اجتماعیِ بینامتنی را در مقولة انسان و انسانیت تقویت¬می‌کند. کلیدواژه‌ها: نجم الدین رازی، فرانکل، عرفان، زندگی، معنا، خودباوری.