فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

خوف و رجا از مقامات و احوالات عرفانی است و از بُعد معرفت و شناخت در آثار دینی و عرفانی جایگاهی ویژه دارد. مقاله‎ حاضر با محوریت حدیث شریف امام صادق (ع) با موضوع خوف و رجا می‌باشد. ایشان خوف را به ثابت (مقام‌خوف) و معارض (حالت خوف)؛ رجا را به مقیم (مقام رجا) و غیرمقیم (حالت رجا) تقسیم¬کرده‌اند. بنابر فرمایش امام صادق (ع) میزان خوف و رجا واقعی نسبت به معرفت بنده از حق‎تعالی و مشاهده احوال عجز انسان سنجیده¬می‌شود. این حقیقتِ مهم؛ بسیار متفاوت است از آنچه که انسان‌ها به دلیل غفلت در ذهنشان ‌پرورانده و در خوف و رجای کاذب به¬سر¬می‎برند. در این مقاله برای درک بهتر حدیث، ابتدا مفهوم، مراتب،... این دو واژه در قرآن و آثار پیشوایان دین و عرفان کاوش¬شده و سپس رابطه خوف با معرفت، ... و رجا با فضل خداوند، ... مورد بررسی قرارگرفته¬است. این پژوهش با روش توصیفی و تحلیلی نوشته¬شده¬است. در پایان تحقیق؛ این نتیجه حاصل¬شده که خوف و رجا فقط برای سالکان الی الله باید توازن داشته¬باشد نه برای کسانی که در گناه به¬سر¬می‎برند؛ که برای آنان خوف باید بیشتر باشد. خوف و رجا حقیقی باید همراه با عبادت، انفاق، تهجد شبانه، دعا، اصلاح در امور مردم و ریشه‌کن ساختن ظلم باشد و همچنین خوف و رجا بیانگر قهر و رحمت خداوند است؛ البته برای کسانی که بیندیشند. کلید واژه‌ها: خوف، رجا، مقام، عرفان.