ویژگی¬های عرفانی در داستان¬های غنایی شاهنامه

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران

2 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.

3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران. نویسنده مسئول: mehri.talkhabi@gmail.com

doi
https://doi.org/10.71502/mysticism-2025-1215236
چکیده

مضامین عرفانی در شعر غنایی و حماسی نفوذ و ظهور دارد؛ چراکه جنگ و جدال ابتدا با نفس اماره در درون انسان؛ با کشاکش بین نیروهای خیر و شر در باطن آغازمی‌گردد و سپس به میدان رزم خارجی کشیده¬می‌شود. همچنین عشق و نفرت از درون می‌جوشد تا به دوست و دشمن در بیرون برسد. شاهنامه فردوسی جامع حماسه و عشق و عرفان است. در قالب حماسه به داستان‌های غنایی و عاشقانه هم می‌پردازد و از آن‌ها نتایج معنوی عرفانی نیز می‌گیرد. این مقاله به روش توصیفی ـ تحلیلی با تکیه بر منابع دست اول کتابخانه‌ای به بررسی و تحلیل ویژگی‌های غنایی و عرفانی در داستان‌های شاهنامه ‌پرداخته و پس از بیان رابطۀ حماسه و عرفان، به وجوه مشرک اندیشه‌های عرفانی در ادبیات غنایی و حماسی رسیده¬است و بالأخره به داستان کیخسرو، کسری و بوذرجمهر و‌ هفت¬خان‌ها می‌پردازد و حکایت عشق در شاهنامه را با بهره‌گیری از مضامین عرفانی در حوزۀ انسان‌سازی نشان¬می‌دهد. کلیدواژه‌ها: شاهنامه، حماسه‌، ادبیات غنایی، عرفان، داستان عاشقانه.