کارکرد ترغیبی در مجموعه¬ رسائل فارسی خواجه عبدالله انصاری برپایه¬ نظریه¬ ارتباط یاکوبسن

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران. نویسنده مسئول: Dr.aghdaie@gmail.com

2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.

3 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.

doi
https://doi.org/10.71502/mysticism-2026-1226669
چکیده

چکیده نظریة ارتباط یاکوبسن از شش عنصر تشکیل¬شده¬است و یک پیام با جهت¬گیری به سمت هریک از آن عناصر، دارای یک نقش غالب می¬شود. یکی از این نقش¬های شش¬گانه « نقش ترغیبی» است که حاصل تمرکز پیام بر مخاطب است. کلام خواجه عبدالله انصاری به دلیل ویژگی¬هایی چون لحن خطاب¬گونه، جنبه تعلیمی مشتمل¬بر پند و اندرز و تبلیغی¬بودن آن و ... عموماً مورد توجه مخاطب واقع¬شده¬است و می¬توان نتیجه¬گرفت که قابلیت بررسی از دیدگاه نقش ترغیبی را دارا است. هدف اصلی نگارنده این مقاله بررسی کارکرد ترغیبی در آثار فارسی خواجه عبدالله انصاری و تحلیل ساختار دستوری و بلاغی متن¬های دارای کارکرد ترغیبی و درونمایه¬های ترغیب¬کننده مخاطب از زوایای مختلف دینی، اخلاقی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی است و اینکه خواجه در بحث ساختار دستوری از انواع جملات ترغیبی چون امر، نهی، ندا و ... استفاده¬کرده و در بحث بلاغت نیز به¬ترتیب از جملات امر، نهی، عاطفی، خبری و پرسشی بهره¬برده و اغراض ثانوی سخن خود را در این قالب¬ها بیان¬نموده¬است. او در بحث درونمایه¬های ترغیب¬کننده در آثارش به تمامی حوزه¬ها از جمله حوزه دین و عرفان و اخلاق، حوزه اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی نظر داشته¬، ولی توجه او بیشتر به حوزه دین و عرفان و اخلاق معطوف است. روش تحقیق در این مقاله توصیفی-تحلیلی و بر اساس مطالعات کتابخانه¬ای است.