نقشه راه و استراتژی عرفان عملی با تأمل بر خطبه همام

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه علوم قرآن و حدیث، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.

2 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران. نویسنده مسئول: mhsaieni@gmail.com

3 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.

4 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان. ایران

doi
چکیده

برنامه¬ریزی و تعیین استراتژی عرفان عملی همانند سایر امور، مستلزم شناخت مؤلفه‌های آن است. عرفان عملی ناب و واقعی در مذهب تشیّع با سرلوحه قراردادن زندگانی ائمه معصومین (ع) امکان‌پذیر است. هدف از نگارش این جستار، نیل به نقشه راه و استراتژی عرفان عملی و فرآیند آن است تا سرانجام به این سؤال بنیادی پاسخ¬داده¬شود که دیدگاه امیرالمؤمنین علی (ع) و نقشه راه و استراتژی ایشان در تبیین عرفان عملی چیست؟ روش مطالعه در این پژوهش، توصیفی - تحلیلی بر مبنای مستندات کتابخانه‌ای است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که؛ امام علی (ع)، دو مؤلفه و شاخصه تقوا و نظام امور را مهم‌ترین مؤلّفه تکوّن عرفان عملی می‌داند. نظم امور مستلزم داشتن استراتژی و برنامه‌ای جامع در میدان عمل و توجه به سیر انفسی در راستای شناخت مقام انسانی است که با حضور فرد عملگرا در بطن جامعه و دوری از رهبانیت تحقق¬می‌یابد. مؤلفه دیگر تقوی الهی در ابعاد فردی، الهی و اجتماعی در مدار شریعت و طریقت و توجه به مقوله خود‌شناسی به¬مثابه خداشناسی و مدیریت نفس با عملیاتی نمودن ارکان اربعه عرفان تحقق¬می‌یابد. درمجموع می‌توان¬گفت نیل به عرفان ناب و واقعی بدون استراتژی و نقشه راه و الگو قراردادن سیرت علوی میّسر نمی‌باشد و عرفان عملی در گرو عمل به شریعت حاصل¬می‌شود و این مقوله به همراه طریقت خارج از مدار دین نمیتواند¬باشد.