سهگانه خوف، رجاء و حب در مسیر قرب الهی با تأکید بر صحیفه سجادیه جامعه
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری عرفان اسلامی و اندیشه امام خمینی (ره) دانشگاه ادیان و مذاهب، قم
2 استادیار مؤسسه آموزشی وپژوهشی امام خمینی (ره)، قم، ایران.
3 استادیار گروه تصوف و عرفان اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران.
doi
چکیده
پژوهش حاضر با هدف تبیین منظومه سهگانه خوف، رجاء و حب در «صحیفه سجادیه جامعه»، به واکاوی سازوکارهای مفهومی و کارکردی این حالات در فرآیند تربیت معنوی میپردازد. مسئله اصلی آن است که این سه مقام قلبی، با وجود حضور چشمگیر در ادعیه امام سجاد(ع)، کمتر در قالب الگویی منسجم با نسبتهای طولی و تعاملیِ دقیق تحلیل¬شدهاند. روش تحقیق، توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسنادی، تحلیل محتوای ادعیه و مقایسه مبانی آن با متون معتبر عرفانی ـ از جمله منازلالسائرین و رساله قشیریه ـ است. نوآوری این پژوهش در ارائه خوانشی منظومهای و تعاملی از سهگانه خوف، رجاء و حب در صحیفه سجادیه جامعه است؛ بهگونهای که حب الهی نه بهمثابه مقامی مستقل، بلکه بهعنوان برآیند تعادلیافته و پویای خوف و رجاء در فرآیند تربیت معنوی تبیین¬میشود. یافتهها نشان¬میدهد خوف بر ادراک عظمت الهی و فقر وجودی انسان استوار است و کارکرد تهذیبی و بازدارنده دارد؛ رجاء با اتکا به رحمت و فضل الهی، امید فعال، نشاط معنوی و استمرار عمل صالح را ممکن¬میسازد و حب که در افق تعادلیافتگی و پختگی خوف و رجاء قوام¬مییابد، رابطهای محبتمحور و قربآفرین میان سالک و خداوند برقرارمیکند.
