تأمّلی بر مؤلفۀ محبّت در کشف¬المحجوب و مرصادالعباد
نویسندگان
1 دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران.
2 استاد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. نویسنده مسئول: zt.varedi@gmail.com
doi
چکیده
«محبت» و مفاهیم مربوط به آن، همواره یکی از مؤلفههای برجسته و بنیادین عرفان است که عرفا به آن توجه ویژهای دارند. آنان بر این باورند که نخستبار، خداوند باری تعالی بر ذات خویش تجلی و سپس محبت را در روح حضرت محمد(ص) جاری¬کرد تا موجودات هریک با توجه به استعداد خویش از آن بهره¬مند¬گردند؛ بدینگونه محمد (ص) تجلی کامل محبت و لطف الهی بوده و محبت الهی به¬واسطۀ ایشان در کائنات و هستی سریان یافته¬است. مقولۀ محبت در آثار عرفانی برجسته ازجمله کشف¬المحجوب و مرصادالعباد با رویکردهای متفاوت شایان توجه است؛ از اینرو، پژوهش حاضر میکوشد تا با بهرهمندی از شیوۀ تحلیلیتوصیفی، مقولۀ محبت و مضامین مرتبط با آن را در آثار مذکور بررسی و تحلیل کند که بدین¬منظور ضمن تعاریفی از مفهوم «محبت» و اقسام آن، شباهت-ها و تفاوت¬های آنان واکاوی¬شده¬است. یافته¬های حاصل از این پژوهش نشان¬داد که «محبت» در دو اثر پیشگفته، با وجود مصادیق مشترکی نظیر «اقسام محبت»، «دوسویگی محبت»، «لوازم محبت» و «رابطۀ محبت و عشق»، یک تفاوت بنیادین و اساسی دارند بدین شرح که کشف¬المحجوب، تصوف زاهدانه با محوریت شریعت، یعنی محبت در خدمت شریعت است؛ اما در مرصادالعباد، تصوفی عاشقانه با اصل قراردادن محبت و تأکید بر آن و عبور از شریعت خام و ناپخته است. بهعلاوه در این اثر، حضرت محمد(ص) در محور و مرکز محبت بوده و کمال شریعت به کمال محبت محمد (ص) وابسته است.
