فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از پرسش¬های اساسی بشر چگونگی آفرینش جهان و انسان است که در طول تاریخ، اندیشمندان، فیلسوفان، متکلمان و عارفان بدان پرداخته‌اند. این تحقیق به روش توصیفی_ مقایسه‌ای به بررسی نظر دو عارف و اندیشمند برجسته حوزه عرفان اسلامی، یعنی عین¬القضات همدانی و ابن-عربی در این باب می‌پردازد. نظریه آفرینش هر دو عارف، نظریه خلق مدام یا آفرینش جدید است که در آن، خلقت از عدم معنا ندارد و این خلقت دم¬به¬دم و همیشگی است. این ایجاد بدون وقفه و حرکتی ازلی و متصل است که به موجب آن، وجود در هر دم به صورتی جدید متجلی¬می‌شود. از نظر عین‌القضات، پدیدار شدن یک ناموجود در پرتو نور وجود فقط بر مبنای نسبتی که میان معدوم و منبع غایی وجود هست، اتفاق¬می‌افتد. این نسبت وجودی در هر آنی از زمان، متفاوت از آن‌های قبل و بعد خواهدبود. به این ترتیب، جهان هر لحظه و هر آن در حال خلق و ایجاد است و گرچه نسبت موجود در یک لحظه با نسبت موجود در لحظه دیگر متفاوت است، اما به علت دوام نسبت¬ها، این خلقت پیوسته به یک شکل دیده¬می‌شود. از دیدگاه ابن¬عربی نیز خلقت از طریق تجلی صورت¬می‌پذیرد و تعدد و تکثر مخلوقات، ناشی از تجلی وجودی حق با تعینات اسماء الهی است. هرچند اساس نظریه هر دو یکی است، اما به دو صورت گوناگون بیا¬ن¬شده¬است و شاهد و دلیلی بر اخذ ابن¬عربی از همدانی نیست؛ ولی تقدم فضل با همدانی است.