بازخوانی طبقات اهل فراست در گفتمان عرفانی رساله قشیریه
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. نویسنده مسئول: s_mousavi@azad.ac.ir
3 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
doi
چکیده
«طبقات اهل فراست در گفتمان عرفانی» به بررسی جایگاه و مراتب فراست در مسیر سلوک معنوی اختصاص¬دارد. فراست که به معنای فهم، ادراک و زیرکی عرفانی است، در متون کلاسیک عرفان اسلامی بهویژه در رسالة قشیریة از اهمیت ویژهای برخوردار است؛ زیرا نقش اساسی در تمییز حقایق باطنی و درک اسرار الهی ایفامیکند. با وجود اهمیت موضوع، طبقهبندی اهل فراست و تحلیل دقیق هریک از مراتب آن در گفتمان عرفانی تاکنون بهصورت نظاممند و جامع مورد پژوهش قرارنگرفته¬است. این مقاله با رویکردی تحلیلی ـ تبیینی به واکاوی چهار طبقه اصلی اهل فراست، یعنی مستنبطان، متوسِمان، متفرِّسان و ربّانیان، میپردازد و هریک را بر اساس متون قرآنی، احادیث و آموزههای صوفیه تشریح¬میکند. یافتههای پژوهش نشان¬میدهد که فراست فراتر از یک توانایی ذهنی، مظهری از نور الهی و درجهای از معرفت است که تنها در دلهای پاک و پرهیزکار پدیدارمیشود و موجب تقرب به حق میگردد. در نهایت، فراست بهعنوان یکی از شاخصهای اصلی تمایز عارفان و مشایخ، نقش محوری در نظام معرفتی و سلوکی عرفان اسلامی دارد. این پژوهش ضمن برجسته¬کردن اهمیت طبقات اهل فراست، افقهای نوینی را برای مطالعه نقش آن در تجارب عرفانی پیش رو میگشاید.
